A - I n f o s

anarş ** istlerce hazırlanan, anarşistlere yönelik, anarşistlerle ilgili çok-dilli haber servisi

Bütün dillerde haberler
Son 40 ileti (Ana sayfa) Son iki haftalık iletiler Eski iletiler arşivimiz

Son 100 ileti, farklı dillere göre
Castellano_ Català_ Deutsch_ Nederlands_ English_ Français_ Italiano_ Português_ Russkyi_ Suomi_ Svenska_ Türkçe_ The.Supplement

Son 10 Postanın İlk Birkaç Satırı
Castellano_ Català_ Deutsch_ Nederlands_ English_ Français_ Italiano_ Polski_ Português_ Russkyi_ Suomi_ Svenska_ Türkçe

Son 10 Postanın İlk Birkaç Satırı
Son 24 saatte, bütün dillerdeki postaların ilk birkaç satırı
Links to indexes of First few lines of all posts of last 30 days | of 2002 | of 2003
| of 2004 | of 2005 | of 2006 | of 2007 | of 2008 | of 2009 | of 2010 | of 2011 | of 2012 | of 2013 | of 2014 | of 2015 | of 2016 | of 2017 | of 2018
üye olun

(tr) DAF, Meydan #43 - İhya Kahraman ile Röportaj: Bir İsyancının Sözleri

Date Fri, 16 Feb 2018 08:13:29 +0200


Yaşamı boyunca pek çok kez yazdıkları, eyledikleri gerekçe gösterilerek tutsak edilen Pyotr Kropotkin'in geçtiğimiz günlerde yayınlanan kitabı "Bir İsyancının Sözleri" üzerine, kitabın çevirmeni İhya Kahraman ile bir röportaj gerçekleştirdik. Kropotkin'in iki yıllık tutsaklık sürecinde, daha öncesinde Le Révolté gazetesinde yayınladığı yazıların derlenerek kitaplaştırıldığı eser ilk olarak 1885 yılında Fransızca olarak yayınlandı. Yoldaşı Elisee Reclus yazdığı önsözde "Eğer adalet arıyorsanız, büyük haksızlıklara maruz kalmaya hazır olun!" diyor. Tıpkı yaşadığımız topraklarda da yüzyıllardan beri olduğu gibi... ---- Meydan Gazetesi: Çevirdiğiniz kitap Ayrıntı Yayınları kataloğundaki ilk klasik anarşist metin, Çevirinin oluşumundaki rolünüz ne oldu, bizlere biraz bu süreçten bahsedebilir misin?

İhya Kahraman: Bundan birkaç yıl önce bir arkadaşta "Paroles d'un Révolté"nin ("Bir İsyancının Sözleri"nin) yüz küsur yıllık özgün baskısını (1885) buldum. Kitap sararmış ve "tarih kokan" sayfalarıyla doğrusu pek ilgimi çekti... Hemen okumaya koyuldum; okudukça kimi düşüncelerimin yüz küsur sene önce dile getirildiklerini gördüm ve de derhâl çevirmeye, bu düşünceleri Türkiyeli okurlara kazandırmaya karar verdim.

Çeviri işini bitirir bitirmez Kaos Yayınlarına gönderdim, ama metni rızam hilâfına büyük ölçüde değiştirmek istedikleri için bu kez Ayrıntı Yayınlarına gönderdim: yayımlamayı kabul ettiler ve daha sonra birlikte bazı ufak tefek tashihler yaptık kuşkusuz.

Kropotkin kitapları genelde, kendisinin kitaplarına verdiği büyük özveriyi ve çalışma disiplinini göz önünde bulundurursak hepsi adeta bilimsel bir çalışma gibi kurgulanmış eserler. Gazete yazılarından derlediği "Ekmeğin Fethi", "Tarlalar Fabrikalar ve Atölyeler" gibi kitaplarının yanında birbirleriyle aralarında bağlantılar kurulabilen, teorisini ifade ettiği bir işleve sahip yapıtları da bulunmakta. Peki "Bir İsyancının Sözleri" Kropotkin külliyatında nerede duruyor?

Bu soruyu yanıtlayabilecek konumda değilim, zira bugüne kadar Kropotkin'in kitaplarından sadece ikisini okumuş bir cahilim: "Evrimin Bir Faktörü: Karşılıklı Yardımlaşma" (Kaos yayınları) ve "Bir İsyancının Sözleri". (Ünlü kitabı "La Conquête du Pain: l'Economie au Service de Tous" hâlâ okunmayı bekliyor).

Bu konudaki cehaletim, anarşizme "Tuuu, kaka!" diyen ideolojik-siyasal bir akımdan geliyor olmamın sonucu. Ama yine de daha 1970'lerin sonundan itibaren şu ünlü "Stalin sorunu"ndan (aslında "Rusya sorunu"ndan) hareketle sosyalizmin ve sosyalist kuramın temelleri konusunda kendimi sorgulamaya başlamıştım. Daha sonraları, özellikle 2000'li yıllarda (geçirdiğim bir ameliyat nedeniyle "iş yaşamı"nın dışında kaldıktan sonra) sosyalizmin geçmişiyle, bu arada -"öcü" korkularımı aşarak- anarşizmle tanıştım. Uzun lâfın kısası, bu konuda lâf edebilmem için "daha bir fırın ekmek yemem gerek".

Kropotkin'in bu kitabı, fikirleri yüzünden tutsak edildiği 1880 ve 1882 yılları arasında Le Revolte gazetesinde yayınlanan yazılarından oluşuyor. Yaşadığımız coğrafyada da binlerce yazar, gazeteci ve akademisyen OHAL rejimi aracılığıyla tıpkı Kropotkin gibi muhalif oldukları için hapsedilmekte. Bu sürece dair sizin düşünceleriniz ve yaşadığınız coğrafyadan buraya baktığınız zaman gördükleriniz neler?

Burjuvaziyle (tüm ayrıcalıklı sınıf ve tabakalarla) proletarya (söz konusu ayrıcalıklı sınıf ve tabakalar yaşam araçlarını -özel yani bireysel ya da devlet yani kolektif mülkiyet biçimi altında- sahiplenip denetledikleri için emek güçlerini satmaktan "başka çareleri olmayan", dolayısıyla büyük çoğunluğu maddî ve anlıksal bir sefalet içinde yaşayan insanlar) arasında binlerce yıldır süregelen savaş henüz bitmedi, değişik biçimler altında sürüp gidiyor. Dolayısıyla Kropotkin gibi bugün Türkiye'de de binlerce insanın mahpuslara tıkılması bir "coğrafya" sorunu değil, ama insanlığın dünya çapında binlerce yıldır kâh şurada kâh burada ardı arkası kesilmeyen "doğum sancıları"... Öyle ki ayrıcalıklı egemen sınıfların toplumu "hizaya getirmek" maksadıyla gösterdikleri tepkiler, -akıldanesel (ideolojik), siyasî, hukukî vs. mazeretleri her ne olursa olsun (OHAL, dış ve iç düşman, vatan hainleri, ana vatanın savunulması vs.)- dünyanın dört bir yanında binlerce yıldır beş aşağı beş yukarı aynı. Bulunduğum "coğrafya"dan bakınca gördüklerim bunlar.

Yine de şunu eklemek isterim: 2000'lerin başından bu yana açıkça yaşananlar dikkate alındığında Türkiye denilen coğrafyanın proletaryası -başka şeylerin yanı sıra- şu yüz yıllık yalana, "laik Türkiye", "laik T.C." yalanına artık bir son vermek, bu yalanı öne süren ve savunanlarla hesaplaşmak zorunda. O kadar ki kimi çevreler, yetmezmiş gibi bu yalanı "demokrasi çiçekleri"yle süslemek gayesiyle "Diyanet İşleri" denilen kuruma alevi dedelerini sokmayı bile önerdiler, hem de "gerçek demokrasi", "sosyalizm" vs. adına! Bildiğim kadarıyla bu aynı "devrimci" çevreler şu son yıllara kadar ne "Diyanet İşleri"nin lağvedilmesini savundular ne de bunu "asgarî" denilen "demokratik programları"na koydular ve bugün bunun kefaretini ödüyorlar, ödüyoruz. Türkiye proletaryası, -başka şeylerin yanı sıra- işte bu yalanları yerle yeksan etmek zorunda. ("Büyük devrim"den iki yüz küsur sene, Paris Komünü'nden yaklaşık bir buçuk asır sonra Fransa denilen coğrafyada da işler bu açıdan pek farklı değil öz olarak.)

Bu "yanıt"ın harcıâlem yuvarlak bir yanıt olduğunun farkındayım, ama daha ötesi "siyaset yapmak" olur ki, egemenlerin istediği tam da bu, zira siyaset onların çöplüğü: yarattıkları mezbelelerde aldatmanın, bastırmanın, susturmanın tüm araçlarına sahipler ve ezilenlerden de "bu minderde" yani "siyaset minderinde güreşmeleri"ni istiyorlar!

Bir gözlem: TC, OHAL'ci mantığının sonucu Suriye'de Afrin'e saldırıyor, üstelik "zeytin dalı" simgesini kullanarak. Ve siyaset meraklısı kimi aklıevveller bu "zeytin dalı"nın ne demeye geldiğini tartışıyor hararetle... tıpkı "bir deli bir kuyuya taş atmış kırk akıllı çıkaramamış" misali! Zeytin dalının suriyeli kürtlere uzatılmadığı açık, ne de ABD'ye. Peki, kime uzatılıyor bu dal? Uzun yıllardır Türkiye, Suriye, İran ve Irak'ın çöplüklerinde (resmî ülkelerinde) ayrı bir kürt devleti (çöplüğü) istemedikleri bilindiğinde, belli ki Suriye hükümetine yani bir zamanların can ciğer "dostu" Esed'e. Şu ünlü arap "devrimi"nin, arap "baharı"nın başlarında "Büyük Ortadoğu tasarısı"ndan parsayı kapmak için Suriye'ye yönelik emperyalist niyetlerini açıkça ortaya koyan Türkiye, şimdi yaklaşan şu "yeniden inşa" yağma sofrasından geri kalmak niyetinde değil ve bu yüzden Suriye'ye bir zeytin dalı uzatıyor riyakârca: "Bak kardeş, çöplüğünün kuzeyinde (benimkinin de güneyinde) bir kürt devletini ne sen istiyorsun ne de ben. Sana bir kıyak yapıyor ve oradaki kürtleri eziyorum, günü gelince sen de beni görürsün bu iyiliğim karşılığında!" Bütün hesap işte böylesine iğrenç bir bezirgân zihniyeti. Esed (pardon Esat) kardeş de zevahiri kurtarmak maksadıyla "vatanperver" söylemlerden geri kalmıyor inanılmaz bir ikiyüzlülükle. Buna rağmen Afrin'deki müstakbel bağımsız sömürücü adayları kürt liderler, "durdurun şu türkleri!" deyip Suriye devletine yalvar yakar oluyorlar: bu tipler ya inanılmaz derecede aptal (belli ki değil, ama "siyaset" yani kişisel veya grupsal çıkarlar uğruna körleşmiş tipler) ya da alabildiğine belkemiksiz yaratıklar. Afrin'de ve dünyanın her yanında emekçileri kurtaracak tek yol, siyaset miyaset yapmadan yani "ulusların kendi kaderini tayin hakkı"ymış filân demeden doğrudan tüm sömürücülerine karşı savaşmak, lâkin emekçiler bu konuda yüz küsur yıldır marksistlerin de marifetiyle (ve yine "sosyalizm" adına!) hemen her tarafta tam bir karanlıkta (karanlık ille de dinsel olmaz, milliyetçi karanlık da bir o kadar başa belâ). Pek çok ilerici, solcu, sosyalist "ve hatta komünist" bu zehri, milliyetçilik zehrini "asgarî program"larına koymuş durumda ve yine "sosyalizm", "insanlığın geleceği" vs. adına!

Evet, bu "coğrafya"dan gördüklerim işte bunlar.

Çevirideki kelime seçimlerinde bazı özel tercihler göze çarpıyor. Örneğin daha önce Robert Graham'ın derlemesi kapsamında bir bölümü çevrilen, "La Loi et l'Autorité" yani "Yasa ve Otorite" isimli metni siz "Yasa ve Yetki" olarak dilimize aktarmayı tercih etmişsiniz. Böylesi tercihlere dair bizlere biraz bilgi verir misiniz?

Çevirilerimde kullandığım sözcüklerin seçimi (tercihi) sorununa gelince... "Bilgi vermek" ne haddimize! Bu, düpedüz bir "inanç", bir anlayış sorunu... Demem o ki, insanların yabancı dil kaynaklı kavramları kendi anadillerinden türetilmiş sözcüklerle daha iyi kavrayabileceklerine, içselleştirebileceklerine inanıyorum. Bunu bilgibilimsel (epistemolojik) bir takım kuramlara dayanarak değil (zira ne bir bilgibilimciyim ne de filozof ("Allah yazdıysa bozsun!"), ama kendi kişisel deneyimlerimden yola çıkarak söylüyorum. Ayrıca çevirilerimi bir takım okumuş (yani ayrıcalıklı) zevat için değil (bu eşhas söz konusu kitapları herhangi bir yabancı dilden benden çok daha önce okumuştur zaten), ama pek az öğrenim görmüş "cühelâ" proleterler için kaleme alıyorum (yani "okumuş cahiller" bu hesabın dışında). Ve cahil proleterler bırakın bir yabancı dili, kendi anadillerine bile yeterince vakıf değiller. Söz gelimi "otorite" sözcüğü bir fransız hatta "batılı" proleter için herhangi bir sorun yaratmaz; ama "doğulu" bir proleter için gizemli hatta "bilimsel" bir hava taşır hemen her zaman. Fakat bu sözcüğün gerçekte güç, buyruk, güç ehli, hükümet, yetki, yetke, yetkili zevat vs. anlamlarına geldiğini bildiğinde, sözcük (otorite) tüm sihrini yitirecek ve proleter olayları farklı bir gözle görecektir. Mümkün mertebe Türkiye türkçesinden türeyen sözcükler kullanmamın nedeni bu ve bunun milliyetçilikle filân alâkası yok. Bu cümleden olmak üzere tercümelerimde "ideoloji", "ideolog" adları ve "ideolojik" sıfatı yerine "akıldanelik", "akıldane" ya da "akıldanesel" karşılıklarını kullanıyorum, isterseniz "düşünbilim", "düşünbilimci" veya "düşünbilimsel" de diyebiliriz. Ama birinciler daha çarpıcı, zira toplumun (çalışanların) sırtından öğrenim görüp ayrıcalıklı bir konuma yerleştikten sonra, sahip olduğu ayrıcalıkları kaybetmeye yanaşmaksızın, yani birileri sıcakmış soğukmuş demeden ter dökerken "dışarıdan gazel okuyanlar"a, akıl satanlara türkçede -herhalde kalubelâdan bu yana- "akıldane" denir. (Bu noktada ideolojinin marksist yazında çok önceleri ortaya koyulmuş olan "yanlış bilinç" tanımını hatırlatmam gerekmez umarım.)

Daha önce Lafargue'ın Tembellik Hakkı ve Waclaw Makhayski'nin Aydınlar Sosyalizmi isimli kitaplarının çevirisinde de imzanız var. Söz konusu metinlerin düşünce dünyanıza olan etkisi ne oldu?

P. Lafargue'ın "Le Droit à la Paresse"ini türkçesinden ("Tembellik Hakkı"ndan) çok önce okumuştum. Yıllar sonra Türkiye'ye ilk dönüşümde (2004'te) bir kitapçıda türkçesini gördüm ve hemen aldım. Bu çeviriyi (Telos yayınları, 7. baskı, 1996) okur okumaz kitabı yeniden çevirmeye karar verdim ve çevirdim (sanırım 2007'de). Birkaç yayınevine sundum, ama ticarî kaygılar nedeniyle yani daha önce birçok yayınevi tarafından birçok baskısı yapıldığından reddedildim. Nihayet Ayrıntı yayınları bu çeviriyi kitaplaştırmayı kabul etti ve sonrasını biliyorsunuz.

Yıllar sonra bir arkadaşım okumam için "Socialisme des İntellectuels"i verdiğinde, bu kitap üzerimde bir yıldırım etkisi yarattı ve oturup çevirmeye koyuldum hemen (daha önce Makhayski'nin adını bile duymamıştım). Çeviri bittikten sonra yine Ayrıntı'ya gönderdim: kısa sürede kabul edip yayımladılar.

Bu arada Sel Yayınlarından çıkan "Demokrasinin Ötesinde"yi de unutmamak gerek (İSBN: 978-975-570-595-8). Tüm bu kitaplar ve daha başkaları -pek çok insanın çoktandır benzeri düşüncelere sahip olduklarını görerek- anlıksal gelişimimde zaten belli belirsiz ya da az çok bilince çıkarttığım düşüncelerimi, kanaatlerimi doğruladılar, ufkumu daha bir genişlettiler.

Proleter hareketi 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren özellikle de 20 yüzyılın ilk yarısında felce uğratan "ulusal sorun"un (ya da "ulusların kendi kaderlerini tayin hakkı" safsatasının), -mantıkî sonucu "işçi devleti", "işçi sınıfının demokratik diktatörlüğü" olan- malum demokrasi akıldaneliklerinin, Stalin sorununun (daha doğrusu Rusya sorununun) vs. aslında -19. yüzyılın ikinci yarısına damgasını vuran- şu "alman sosyal-demokrasisi" namıyla maruf garabetten kaynaklandıklarını 1990'lardan beri zaten düşünmekteydim (ve günümüz dünyasında var olan solcu hareketlerin istisnasız şu ya da bu biçimde bu garabetin türevleri olduklarını söyleyebilirim). Çevirdiğim kitaplar bu kanaatimi daha bir pekiştirdiler ve söz konusu kitapları türkçeden başka dil bilmeyen okurlarla paylaşmaya karar verdim... Hepsi bu.

Teşekkürler İhya

Sizlere kolay gelsin, hoşça kalın.

Bu röportaj Meydan Gazetesi'nin 43. sayısında yayınlanmıştır.

http://meydangazetesi.org/gundem/2018/02/roportaj-bir-isyanclnln-sozleri/
________________________________________
A - I n f o s Anartistlerce Hazirlanan, anartistlere yonelik,
anartistlerle ilgili cok-dilli haber servisi
Send news reports to A-infos-tr mailing list
A-infos-tr@ainfos.ca
Subscribe/Unsubscribe http://ainfos.ca/mailman/listinfo/a-infos-tr
Archive http://ainfos.ca/tr