(tr) DAF, Meydan Gaztesi'nin #48 - Kullan-at Kılavuz: Çalışma Yaşamında Cinsiyet Ayrımcılığı

a-infos-tr at ainfos.ca a-infos-tr at ainfos.ca
16 Nis 2019 Sal 08:17:22 CEST


Kapitalist işleyiş içerisinde zaman zaman kullanılabilecek ama paylaşma ve dayanışmayla 
örülü özgür dünyada hiçbir şeye yaramayacak bilgiler... ---- Çalışma yaşamında cinsiyet 
kimliği ya da cinsel yönelime dayalı cinsiyet ayrımcılığı oldukça sık karşılaşılan bir 
durum. Kanuni değişikliklerle bu ayrımcılığa karşı mücadele edildiği iddia edilse de 
gerçeklik birçok nedenle bunun tam tersi şekilde işlemeye devam ediyor. Bu durumu da 
gözardı etmeden çalışma yaşamındaki ayrımcılıklara karşı kullanılabilecek çeşitli araçlar 
ve ilgili kanun maddelerinin aklımızın bir kenarında durmasında fayda var. ---- Anayasada 
ve birçok uluslararası sözleşmede cinsiyet ayrımcılığını yasaklayan maddeler bulunmakla 
birlikte bu yazının konusunu özellikle çalışma yaşamındaki ayrımcılıklar ve haklar 
oluşturmaktadır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun "Eşit Davranma İlkesi" başlığını taşıyan 5. 
maddesinde iş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, 
din, mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapılamayacağı öngörülmüştür. Madde 
içeriğine "benzeri sebepler" ibaresinin eklenmesiyle birlikte örneğin cinsel yönelimin de 
ayrımcılık nedeni olamayacağının altını çizmemiz gerekiyor. Aynı maddede "biyolojik veya 
işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça, bir işçiye, iş sözleşmesinin 
yapılmasında, şartlarının oluşturulmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde, cinsiyet 
veya gebelik nedeniyle doğrudan ve dolaylı farklı işlem yapılamayacağı" da hüküm altına 
alınmıştır.

İş ilişkisinde, işe girişte, görevlendirmede, iş şartlarının düzenlenmesinde, mesleki ve 
hizmet içi eğitimde, mesleki yükselmede ve işten çıkarmada ayrımcılık yasağı 
bulunmaktadır. Örneğin sırf hamilelik nedeniyle patron, işçi ile iş sözleşmesi yapmaktan 
kaçınamaz. Veyahut gebelik nedeniyle işçiyle var olan iş sözleşmesi sona erdirilemez.

İş duyurularında sadece erkeklerin işe alınacağının belirtilmesi veya bu imajı veren iş 
ilanları, görüşme esnasında yöneltilen sorular doğrudan veya dolaylı ayrımcılık teşkil 
eder. Bir işçi ilke olarak işyeri ve işle ilgisi olmayan soruları cevaplamakla yükümlü 
değildir. Özellikle kadın işçilere yöneltilen "kısa süre içinde evlenmek isteyip 
istemediklerine" ilişkin sorular, ayrımcı sorulardır.

Çalışma koşullarının uygulanmasında, başta ücret olmak üzere işyerinin yönetimine ilişkin 
konularda, iş sözleşmesinin türüne göre çalışanlar arasında eşit işlem borcuna aykırı 
uygulamalar yapamaz. Birçok devletlerarası sözleşmede de kendisine yer bulan eşit ücret 
ilkesine göre aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret 
ödenemeyeceği kabul edilmiştir. Bu durum İş Kanunu'nun 5. maddesinin 4. fıkrasında da 
hüküm altına alınmıştır.

Önemle belirtmek gerekir ki İş Kanunu'nun 24. maddesinde patronun işçiye tacizde bulunması 
veya işçinin işyerinde diğer işçiler yahut üçüncü kişiler tarafından cinsel tacize 
uğraması ve işverene bildirmesine rağmen işverence gerekli önlemlerin alınmaması durumunda 
işçinin haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebileceği öngörülmüştür. Ayrıca cinsel taciz 
anlamına gelecek eylemlerde bulunmadan örneğin kadın işçiye sürekli bir yemek yeme 
davetinin yapılması da mobbinge girecek olup iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilebilir.

Ayrımcılık yasağına aykırı eylemlerin var olması durumunda işçi, dört aya kadar ücret 
tutarındaki uygun tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilecektir. 
Önemle belirtmek gerekir ki ayrımcılık uygulandığını işçinin ispat etmesi gerekmektedir. 
Ancak işçi bir ihlalin varlığı ihtimalini güçlü bir biçimde gösteren bir durumu ortaya 
koyduğunda patronun böyle bir durum olmadığını ispatlaması gerekir. Ayrımcılığa maruz 
kalanların maddi ve manevi tazminat davası açmasının önünde de hiçbir engel bulunmamaktadır.

Son olarak belirtmek gerekir ki TCK'nın 122. maddesi "nefret ve ayrımcılık" başlığı 
altında düzenlenmiş olup cinsiyet kimliği ya da cinsel yönelim farklılığından kaynaklanan 
nefret nedeniyle bir kişinin olağan bir ekonomik etkinlikte bulunmasını engelleyen 
kimsenin bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağını hüküm altına 
almıştır. Cinsiyet ayrımcılığına maruz kalan bir kadın dilerse ilgili kişiler hakkında suç 
duyurusunda da bulunabilir.

Bu yazı Meydan Gazetesi'nin 48

https://meydan.org/gundem/2019/03/kullan-at-kilavuz-calisma-yasaminda-cinsiyet-ayrimciligi/


A-infos-tr mesaj listesiyle ilgili daha fazla bilgi