(tr) DAF, Meydan Gaztesi'nin #48 - Queer?

a-infos-tr at ainfos.ca a-infos-tr at ainfos.ca
13 Nis 2019 Cmt 09:19:11 CEST


Eger beden bir varlik degil de degisken bir sinirsa, geçirgenligi siyasi düzenlemeye tabi 
olan bir yüzeyse, toplumsal cinsiyet hiyerarsisine ve zorunlu heteroseksüellige ait 
kültürel sahada bir imleme pratigiyse, toplumsal cinsiyet denen ve bedenin iç imlemini 
bedenin yüzeyinde kuran bu bedensel icrayi kavramamiz için geriye hangi dil kaliyor? ---- 
Judith Butler ---- Ingilizce queer kelimesinin Türkçe'deki karsiligi garip, tuhaf, 
yamuktur; argoda ise ibne anlamina gelir. Ingilizceye Almanca çapraz kesen, transversal 
anlamina gelen "quer"den geçmistir. Queer teoride acayip, garip, tuhaf, yamuk, anormal 
olana; "normal"in disinda kalana ve birakilana; normu ihlal edene bir gönderme vardir ve 
bu "anormali" yeniden anlamlandirma imkani yaratma iddiasi tasir.

1970-80 arasinda akademide yükselen postyapisalcilikta kendisine temeller bulan kavram, 
1990'lardan itibaren toplumsal cinsiyet konusuna yogunlasan bireylerin dikkatini çekmeye 
baslayan bir teori haline geldi. Türkçe'de ise queer metinlerle 2000'li yillardan itibaren 
çeviriler araciligiyla karsilastik.

Teori, öncelikle ABD'deki escinsel harekete ve LGBTI'ler için korkunç yillar olan 80'lere 
dayaniyor. AIDS salginiyla (o dönemki adiyla GRID: Geylere Özgü Bagisiklik Yetersizligi) 
bir LGBTI kirimi yasanirken ABD, AIDS'in bir escinsel hastaligi oldugunu söylemis, tedavi 
ücretlerini yüksek tutmus, insanlarin ölümüne kayitsiz kalmisti. Ölümleri görünür kilmak 
ve devletin yaydigi nefreti ayyuka çikarmak amaciyla eylemler düzenleyen ACT-UP'in içinden 
bir grup tarafindan 1990'da Queer Nation isimli bir örgüt kurulmustu. 90'li yillara kadar 
LGBTI'leri asagilamak için bir hakaret olarak kullanilan queer kelimesini sahiplenen ilk 
örgüt olan Queer Nation, o yil düzenlenen New York Onur Haftasi'nda "Queer'ler Bunu 
Okuyun!" baslikli bildiriler dagitmisti.

Queer teori ise ilk defa Theresa de Lauretis tarafindan -yine 1990'da- Kaliforniya 
Üniversitesi'nde düzenlenen bir konferansin basligi olarak kullanilmisti. Queer teorinin 
temel metinlerinden olan Judith Butler'in Cinsiyet Belasi da bu yilda yayinlanmisti. 
Butler zamanla teorinin en bilinen isimlerinden biri haline geldi.

1001 Çesit Bakis Açisi

En temelde cinsiyet ve cinsellikle ilgili normatif olanin nasil düzenlendigi ve sapkinlik 
kategorilerinin nasil olusturuldugunu sorgulayarak yola çikmistir queer teori; normalligi 
kuran normlarin kurulus ve isleyis yapisini sorgularken amacinin kenarda kalanin merkezi 
kazanmasi degil, merkezin yok edilmesi oldugu söylenir. Heteroseksüel kadinlik ve erkeklik 
kimliklerini oldugu kadar lezbiyen, gey, biseksüel, transeksüel, interseks ya da 
aseksüellik gibi kimlikleri de sorgular yani sorunu sadece heteronormativiteyle degildir; 
homonormativite ya da transnormativiteyle de mesafelidir. Butler'in anlatimiyla queer 
"mesrulastirilmis normlarin yanlis, gerçekdisi ve idrak edilemez addedilmis bedenleri de 
kapsayacak sekilde genisletilmesinde israr etmek"tir.

Bugünse bu teoriyi LGBTI'lere özgü bir kimlik politikasi olarak okuyan da var, 
kimliksizlesme önerisi olarak savunan ve cinselligi özsel, benligin içkin bir parçasi 
olarak bir kimlik politikasi olarak escinsel hareketine karsi bir durus olarak gören de. 
Bu özcülügü tamamen reddeden de vardir, stratejik özcülügü savunan da, bunu cinsiyet 
kategorizasyonunun kabulü ve sürdürülmesi olarak gören de. Kimileri bir kimlik olarak 
queeri sahiplenirken kimi queer kuramcilari bu kavramin kimligi niteleyen bir terim olarak 
kullanilmasini sorunlu bulmaktadir.

Queer teori temelde cinsellik hiyerarsisini yeniden üreten asimilasyoncu hareketlere 
meydan okuma iddiasindadir. Ancak onun ezilen cinsiyet kimlikleri ve cinsel yönelimlere 
sahip bireylerin kimliklerinin asimile edilmesinden ibaret oldugunu söyleyen elestiriler 
de vardir.

Queer teori sabit degildir, akis halinde oldugu söylenir. Nasil ortaya çiktigina dair bile 
pek çok farkli hikâye vardir. Kimileri kavrami sabit bir hale getirmeye çalisirken 
digerleri bu sabitleme çabasina direnir. Bu akiskanligi tutarsizlik olarak gören ve 
elestirenler de vardir. Hal böyleyken, bunca tartisma varken toplumun büyük kismi için 
queer daha da zor anlasilir hale gelir, anlayanlarin da çogu -maalesef- yanlis anlamistir.

Gazetemizin bu sayisinda baslattigimiz Queer Teori Tartismalari yazi dizisiyle var olan 
tartismalari aktarmayi ve açiklik getirmeyi; kendi yorum ve elestirilerimizi katmayi; 
queeri ya da queerleri tartismayi ve tartistirmayi planliyoruz.

Bu yazi Meydan Gazetesi'nin 48

https://meydan.org/gundem/2019/03/queer/


A-infos-tr mesaj listesiyle ilgili daha fazla bilgi