(gr) "Η βιοπολιτική της ελευθερίας", ένα κείμενο του Αντρέα Πάπι από Ευτοπία

a-infos-gr at ainfos.ca a-infos-gr at ainfos.ca
Sat Oct 23 13:59:20 CEST 2010


Αναδημοσιεύουμε εδώ το κείμενο του Αντρέα Πάπι με τίτλο "Η βιοπολιτική 
της ελευθερίας". --- Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στο 18ο τεύχος του 
περιοδικού Ευτοπία. --- Ο Αντρέα Πάπι θα είναι ομιλητής στην εκδήλωση με 
τίτλο "Μια κοινωνία μέσα στην κοινωνία", που θα πραγματοποιηθεί το 
Σάββατο 23 Οκτωβρίου, στις 6 μ.μ., στη Νομική σχολή της Αθήνας. ----- Η 
εκδήλωση περιλαμβάνεται στο διήμερο που διοργανώνουν το περιοδικό 
Ευτοπία και η ομάδα ελευθεριακών κομμουνιστών (23-24/10).  --- Η 
βιοπολιτική της ελευθερίας --- του Andrea Papi --- Το παρακάτω κεί?ενο 
προέρχεται από το τελευταίο βιβλίο του Andrea Papi ?ε τίτλο "Per un 
Nuovo Umanesimo Anarchico" (Condotta: Zero, 2009), το οποίο αποτελεί 
συλλογή κει?ένων.

Ο Andrea Papi, ένας από τους ση?αντικότερους σύγχρονους ελευθεριακούς 
στοχαστές, επιχειρεί ?έσα από το συγγραφικό του έργο να αναδείξει τη 
ση?ασία που έχουν σή?ερα οι αναρχικές-ελευθεριακές ιδέες. Ταυτόχρονα, 
διερευνά τη φύση και το περιεχό?ενο που οφείλουν να προσλάβουν 
προκει?ένου να αποτελέσουν ένα πραγ?ατικά σύγχρονο, και όχι παρωχη?ένο 
και αρτηριοσκληρωτικό σύνολο, κοινωνικής αντιπρότασης. Στο παρελθόν, 
έχει δη?οσιευθεί στην Ευτοπία και άλλο ένα κεί?ενο του Andrea Papi ?ε 
τίτλο "Η συ??ετοχική υποκρισία" (Ευτοπία 11, Σεπτέ?βριος 2004, σελ. 
17-21).     Bιοπολιτική ση?αίνει κατά λέξη πολιτική της ζωής. 
Εξετάζοντας την ετυ?ολογία της λέξης, η πολιτική ασχολείται ?ε τον τρόπο 
που λειτουργεί η πόλις, η οποία είναι ο τόπος όπου ζει, συ?βιώνει και 
εκφράζεται το κοινωνικό σύνολο, και ο βίος αναφέρεται στη σφαίρα της 
ζωής που δρα και εκφράζεται στην πολυ?ορφία της. Στη βάση όλων αυτών 
υπάρχει η κλασική αριστοτελική διάκριση ?εταξύ ζωής, "γυ?νής ζωής"("nuda 
vita") και βίου, "?ορφής ζωής"("forma vita").

Με άλλα λόγια, υπάρχει η διαφορά ?εταξύ της ζώσας ζωής, της λεγό?ενης 
βιολογικής και φυσικής, και της ζωής ως διακύβευση ενός νοή?ατος ή ενός 
"είναι", ?ε την εγγενή ικανότητά της να εκδηλώνεται και να εκφράζεται 
πέρα από την απλή "γυ?νή ζωή". Με τον Φουκώ, ο οποίος ?ε τον όρο 
βιοπολιτική περιέγραψε ?ία ση?αντική έννοια που ?έχρι τότε ήταν 
ανεξερεύνητη σχετικά ?ε τη σύνδεση πολιτικής και ζωής, η σχέση ?εταξύ 
εξουσίας και βίου αποκτά ?ια τελείως νέα σπουδαιότητα, παρα?ένοντας ό?ως 
περιορισ?ένη και κλεισ?ένη στα στενά όρια της ?ελέτης της βιοεξουσίας.

Αντίθετα εί?αι πεπεισ?ένος ότι η σχέση ?εταξύ της πολιτικής και του 
βίου, έχει, και πρέπει να έχει, έναν ορίζοντα και ?ια ευρύτητα πολύ 
?εγαλύτερους από εκείνους που εκφράζονται απλώς ?εταξύ της εξουσίας και 
του βίου. Το σκέφτο?αι επειδή, πέρα από απ’ ό,τι ?πορεί να νο?ίζει 
κανείς σή?ερα, εί?αι πεπεισ?ένος ότι η πολιτική στην ουσία της είναι 
κάτι περισσότερο από αυτό που ?ου αρέσει να αποκαλώ "πολικαντισ?ό", 
δηλαδή τη δράση ?έρα ?ε τη ?έρα των ενεργών πολιτικών δυνά?εων, που 
αντιστοιχεί σε ?ια απλή αποδοχή του υπάρχοντος χωρίς την ικανότητα και 
τη βούληση να α?φισβητήσει τη λογική που βρίσκεται πίσω από την ίδια τη 
δράση. Θα ισχυριστώ λοιπόν ?ε βεβαιότητα ότι η πολιτική και η ζωή 
περιλα?βάνουν σφαίρες δράσης εξαιρετικά ευρείς, εκτετα?ένες και πολύση?ες.


Η πολιτική είναι, ή θα έπρεπε να είναι, η επιστη?ονική διερεύνηση των 
προβλη?άτων, των τρόπων και των ?εθόδων διαχείρισης του συνόλου των 
κοινωνικών προβλη?άτων. Ασχολείται, ή θα έπρεπε να ασχολείται, ?ε τη 
λογική και τα βαθύτερα νοή?ατα που αποτελούν τα θε?έλια στα οποία 
βασίζεται η ίδια η πολιτική δράση, φροντίζοντας πάνω απ' όλα να 
καθορίσει τον τύπο της κοινωνίας και την ποιότητα της κοινωνικότητας 
προς τα οποία να κατευθύνει τις δυνά?εις, τις σκέψεις και τις ενέργειες 
που αφορούν όλους. Η πολιτική, εάν πραγ?ατικά θέλου?ε να χρησι?εύει σε 
κάτι, πρέπει να ?άς προσφέρει την κατανόηση του λόγου για τον οποίο 
υπάρχει, παρα?ένει εν ζωή και θέλει να συνεχίσει να υπάρχει η πόλις. 
Αφού αποσαφηνιστεί, καθοριστεί και κατανοηθεί αυτό που πραγ?ατικά 
υπάρχει, πού θέλει να πάει και για ποιο λόγο, τότε ?όνο θα έπρεπε να της 
επιτραπεί να ασχοληθεί εξαντλητικά ?ε το πώς θα το κάνει, δηλαδή ?ε το 
πώς θα διοικήσει. Όχι όπως κάνει σή?ερα ο πολικαντισ?ός που ασχολείται 
αποκλειστικά ?ε τη διαχείριση του παρόντος, τις περισσότερες φορές χωρίς 
να έχει αποσαφηνίσει πώς θέλει να το κάνει.  Ο βίος περικλείει το σύνολο 
της ?ορφής ζωής σε όλη της την πολυπλοκότητα. Η ζωή αναπαράγεται ?έσω 
διαδικασιών ε??ονής και ανανέωσης.


Τείνει να διαιωνίζεται αναπαράγοντας τον εαυτό της και ταυτόχρονα 
ανανεωνό?ενη, καθοριζό?ενη από το γενικό πλαίσιο, από τα γεγονότα, από 
τα ερεθίσ?ατα της συγκυρίας. Ένα σύνολο διαφορετικών ειδών σχη?ατίζουν 
σύνολα ατό?ων τα οποία όλα ?οιάζουν ?εταξύ τους όσον αφορά τη δο?ή, αλλά 
τα οποία είναι ?οναδικά στην ατο?ική τους εκδήλωση. Δυνατότητα 
αναπαραγωγής και ανανέωση. Πολλαπλότητα και ?οναδικότητα. Σταθερότητα 
και αλλαγή. Μπορεί να πει κανείς ότι είναι ?ια διαρκής και αέναη σταθερή 
ισορροπία, η οποία ό?ως είναι και προσωρινή επειδή τείνει να αλλάζει 
συνεχώς, καθορίζοντας ακατάπαυστα φάσεις προόδου και οπισθοδρό?ησης, 
εξέλιξης και υποτροπής. Μια πραγ?ατική ενότητα ?έσα από τη διαφορά. Η 
"?ορφή ζωή" εκδηλώνεται ?ε ?ια ανεξάντλητη ποσότητα ?ε?ονω?ένων ?ορφών 
ζωής που αλληλοεξαρτώνται, καθορίζοντας ένα δίκτυο σχέσεων στις οποίες η 
ποιότητα της πολυπλοκότητας καθορίζεται από φορά σε φορά από ?ια συνεχή 
διαδικασία α?οιβαίας προσαρ?ογής. Η "?ορφή ζωή", ?ε άλλα λόγια, είναι 
ένα τεράστιο βιο/περιβάλλον, πλούσιο, απρόβλεπτο και ταυτόχρονα ικανό 
για εκπληκτικές ?εταβολές.

Με τη σειρά του το βιο/περιβάλλον, το οποίο περικλείει το σύνολο των 
διάφορων ?ορφών-ζωής, είναι ενταγ?ένο και αποτελεί τ?ή?α ενός πολύ 
ευρύτερου περιβάλλοντος που περικλείει τόσο ολόκληρη τη γεωλογική δο?ή 
και τα επιφανειακά ύδατα όσο και τις δυνα?ικές ?ορφές του κλί?ατος και 
του καιρού. Ανά?εσα στο βιο/περιβάλλον και αυτό το συνολικό ανόργανο 
περιβάλλον δη?ιουργήθηκε ?ια αναγκαία αλληλεξάρτηση, κατά τρόπο που η 
"?ορφή ζωή" στο σύνολό της ?πορεί να υπάρχει και να διαιωνίζεται υπό τον 
όρο ότι θα παρα?ένει αναλλοίωτη η ουσία της βασικής ισορροπίας που είναι 
ικανή να εγγυάται τη διατήρηση της βασικής σχέσης. Εν ολίγοις, εί?αστε 
βυθισ?ένοι σε ένα ολιστικό σύνολο, στο οποίο το κάθε ?ε?ονω?ένο 
συστατικό βρίσκεται σε σχέση αλληλεξάρτησης ?ε το σύνολο του ευρύτερου 
περιβάλλοντος που περικλείει τους πάντες και τα πάντα.


Το ανθρώπινο είδος ?ε τη σειρά του, είναι ?ια ιδιαίτερη ?ορφή ζωή που 
αποτελεί τ?ή?α του τεράστιου βιο/περιβάλλοντος. Για αυτό το λόγο θα 
πρέπει να αποκτήσει πλήρη συνείδηση αυτού του γεγονότος και να το 
λα?βάνει υπόψη του, επειδή για να υπάρχει πρέπει να διατηρήσει τον 
αναγκαίο δεσ?ό α?οιβαίας σχέσης ?ε το σύνολο των άλλων ?ορφών ζωής. Για 
να κατανοήσου?ε την ποιότητα και το νόη?α της σχέσης ?εταξύ πολιτικής 
και βίου πρέπει να έχου?ε υπόψη ?ας αυτή τη γενετική συνθήκη.  Πρέπει 
επίσης να λάβου?ε υπόψη ?ας ?ια διαφορά στην αρχική ποιότητα των δύο 
πραγ?άτων την οποία δεν ?πορού?ε να αγνοήσου?ε. Ο βίος προϋπάρχει του 
ανθρώπινου είδους, από τη στιγ?ή που το τελευταίο ε?φανίζεται στο 
εσωτερικό του όταν αυτός είχε ήδη σε ?εγάλο βαθ?ό σχη?ατοποιηθεί και 
ήταν κοντά στην ολοκλήρωσή του. Ε?περιέχει το ανθρώπινο είδος και 
ε?περιέχεται σ' αυτό, όπως συ?βαίνει και ?ε κάθε άλλο ον. Αντίθετα η 
πολιτική είναι ένα α?ιγές προϊόν του ανθρώπου. Δεν ε?φανίζεται ως 
συνέπεια της σχέσης ?ε το τεράστιο βιο/περιβάλλον, αλλά γεννιέται ως ?ια 
ειδική πολιτισ?ική ανάγκη για να δώσει υπόσταση και λύση στα προβλή?ατα 
που είναι εγγενή στην προβλη?ατικότητα των κοινωνικών σχέσεων οι οποίες 
είναι εσωτερικές στο είδος.


Η πολιτική που έγινε αναγκαία πολιτισ?ικά, αλλά όχι αναγκαία στο βίο, 
είναι ?ια αποκλειστική ανάγκη τους είδους ?ας επειδή ?ε το πέρασ?α του 
χρόνου παγίωσε τον τρόπο που βλέπου?ε, σκεφτό?αστε και δρού?ε πολιτικά 
για τον καθορισ?ό των τρόπων διαχείρισης των σχέσεων ?εταξύ των 
ανθρώπων. Από τη βιολογική σκοπιά θα ?πορούσα?ε κάλλιστα να συνεχίσου?ε 
την πορεία ?ας χωρίς να ε?πλεκό?αστε στην πολιτική, βρίσκοντας άλλα 
πολιτιστικά παραδείγ?ατα αναφοράς για να εκτελού?ε τις ίδιες 
λειτουργίες.  Η πολιτική, το πολιτισ?ικό παράδειγ?α του είδους για τη 
διαχείριση των σχέσεων στο εσωτερικό του, που γεννήθηκε ενασχολού?ενη 
αποκλειστικά ?ε την πορεία του ίδιου του είδους, συνέχισε ανά τους 
αιώνες την εξελικτική πορεία της διαχείρισης του εαυτού της, λα?βάνοντας 
υπόψη ?όνο τον εαυτό της, συνεχίζοντας ατάραχη να ?ην απασχολείται ?ε 
τίποτα άλλο. Αυτός ο δο?ικός γενετικός χαρακτήρας, από τη στιγ?ή που η 
κουλτούρα εκδηλώθηκε στη συνείδηση και ήδη από τη δη?ιουργία των 
πολιτικών συστη?άτων, δεν ?πορεί παρά να έχει ως συνέπεια το να υπάρχει 
δυνητικά ?ια διαρκής σύγκρουση ανά?εσα στις κοινωνίες και τα υπόλοιπα. 
Οι διάφορες πολιτικές θεωρίες που έχουν ε?φανιστεί ?έχρι τώρα δεν 
ασχολήθηκαν ποτέ πραγ?ατικά ούτε ?ε το περιβάλλον ούτε ?ε το 
βιο/περιβάλλον, παρά ως στιγ?ές αποικιοποίησης και νο?ής προς 
αποκλειστικό όφελος του είδους και ασφαλώς όχι ως χώροι 
βιο/ενσω?ατω?ένου ανήκειν.


  Στη σχέση που έχει καθοριστεί ?εταξύ βίου και πολιτικής, χωρίς την 
οφειλό?ενη συνείδηση επειδή έχει επιλεχθεί να ?ην ασχολείται ?ε όλα τα 
χαρακτηριστικά των επιστη?ολογικών αρχών, παγιώθηκε ?έσα στο χρόνο ?ια 
βαθιά απορία που ακό?α και σή?ερα ε?φανίζεται ακό?α πιο ανίατη. Έτσι, 
από κάθε άποψη, επαπειλείται η υπάρχουσα σχέση ?εταξύ του ανθρώπινου 
είδους και όλων των υπολοίπων. Εάν ?έσα σε ?ια δεκαετία, όπως όλο και 
συχνότερα ?άς διαβεβαιώνουν οι επιστή?ονες, δε βρεθεί ο τρόπος να 
ξεπεραστεί η αρχική απορία που έχει ενισχυθεί, ο κίνδυνος της αδυνα?ίας 
ίασης της σχέσης ?εταξύ του είδους, των συνθηκών ζωής και του 
περιβάλλοντος, είναι πολύ πιθανό να γίνει ?η αναστρέψι?ος, ?έχρι να 
προκαλέσει ?ια ρήξη που πλέον δε θα είναι ιάσι?η για τις οικο/βιολογικές 
ισορροπίες. Τότε, η δο?ική σχέση ?εταξύ ανθρώπινου είδους, 
βιο/περιβάλλοντος και περιβάλλοντος θα έχει ?εταβληθεί σε τέτοιο βαθ?ό 
ώστε να έχει εκλείψει κάθε αρχική συ?βατότητα.


Όπως και οποιαδήποτε άλλη ιστορικά καθορισ?ένη πολιτική θεωρία, έτσι και 
οι χειραφετικές θεωρίες δεν ξέφυγαν απ’ αυτήν την κατάρα. Κι αυτές, από 
την πρώτη στιγ?ή, τόσο στα θεωρητικά τους θε?έλια, όσο και στην τελική 
?ορφή τους και τις προτάσεις τους, ασχολήθηκαν και ασχολούνται 
αποκλειστικά ?ε το εσωτερικό της κανονικότητας, η οποία αντι?ετωπίζεται 
και βιώνεται ως κάτι ξεχωριστό. Και στις επαναστατικές θεωρίες και 
ουτοπίες που ε?φανίστηκαν για να πραγ?ατώσουν τη χειραφέτηση από την 
καταπίεση και την εκ?ετάλλευση, το περιβάλλον και το βιο/περιβάλλον στην 
ουσία συνεχίζουν να αποτελούν απλές αναφορές τις οποίες κανείς δεν 
?πορεί να αποφύγει, θεωρού?ενα απλώς ο χώρος όπου κανείς είναι 
υποχρεω?ένος να δράσει και αντιλα?βανό?ενα και βιω?ένα αποκλειστικά ως 
ζώνες, συ?βολικές και πραγ?ατικές ταυτόχρονα, στην αποκλειστική υπηρεσία 
των αναγκών και της ικανοποίησής ?ας.  Είναι ώρα να επιχειρήσου?ε ένα 
ποιοτικό άλ?α, ?ια πραγ?ατική αλλαγή επαναστατικού παραδείγ?ατος. Η 
πολιτική για το ?ετασχη?ατισ?ό της κοινωνίας πρέπει να αποκτήσει ?ια νέα 
συνείδηση.

Πρέπει να γίνει ?ια πολιτική ικανή να συ?περιλάβει τη "?ορφή ζωή" και 
τις ισορροπίες στις οποίες βασίζεται ως θε?ελιακά στοιχεία της πρότασής 
της. Η βιοπολιτική που αντανακλά τη σχέση ?εταξύ πολιτικής και ζωής δεν 
?πορεί πλέον να είναι σχετική αποκλειστικά στην επενέργεια της 
βιοεξουσίας, όπως επιση?αίνει ο Φουκώ. Θα έπρεπε από κάθε άποψη να έχει 
ως αφετηρία ?ια νέα συνείδηση, που αρέσκο?αι να αποκαλώ βιο/πολιτική, η 
οποία θα ε?περιέχει την αδιαπραγ?άτευτη προϋπόθεση ότι η πολιτική σκέψη 
και δράση δεν είναι δυνατόν να αποσυνδεθεί από τη συνείδηση, ότι εί?αστε 
και πρέπει να αισθανό?αστε απόλυτα ενσω?ατω?ένοι στο βιο/περιβάλλον και 
το περιβάλλον, και όχι ότι απλώς έχου?ε λάβει θέση απέναντι σ’ αυτά.


Η βιο/πολιτική θα έπρεπε να γίνει έτσι αναπόσπαστο και αναγκαίο ?έρος 
         ενός νέου επαναστατικού ορά?ατος, ικανού να θέσει και να 
προτείνει ?ια αληθινή και συγκεκρι?ένη ριζοσπαστική ανατροπή. 
Εξακολουθώντας να διαθέτει το στόχο και την προοπτική της χειραφέτησης 
από την καταπίεση και τη εκ?ετάλλευση, πάντα ?ε στόχο την απελευθέρωση 
των καταπιεσ?ένων και των εκ?εταλλευο?ένων για την πραγ?άτωση της 
κοινωνικής ελευθερίας, θα πρέπει να αρχίσει να θεωρεί προγρα??ατικά 
ουσιώδες και απαραίτητο τον επανακαθορισ?ό της οικολογικής σχέσης ?ε τον 
υπόλοιπο κόσ?ο και το σύ?παν. Προσβλέποντας προς την κατεύθυνση της 
αλλαγής, θα πρέπει να αρχίσου?ε να αποκτού?ε σοβαρά πλήρη συνείδηση του 
γεγονότος ότι δεν έχου?ε τοποθετηθεί απλά στο ?έρος όπου βρισκό?αστε, 
ενδεχο?ένως λα?βάνοντάς το υπόψη ?ας ?όνο για να κάνου?ε ό,τι ?ας αρέσει 
όπως γινόταν ?έχρι τώρα. Αντίθετα, θα πρέπει να αποκτήσου?ε συνείδηση 
του γεγονότος ότι από κάθε άποψη πρέπει να αισθανό?αστε και να εί?αστε 
αναπόσπαστο, και όχι πλέον διαχωρισ?ένο, ?έρος του περιβάλλοντος που 
περικλείει και το βιο-περιβάλλον, του οποίου αποτελού?ε ένα ση?αντικό 
συστατικό ?έρος.


  Μια τέτοια καινοτό?α, οργανική σχέση, το να υπάρχεις στον κόσ?ο ως ?η 
διαχωρισ?ένο ?έρος, ανοίγει χώρους ελευθερίας ούτε καν ?πορού?ε να 
φανταστού?ε ή να διανοηθού?ε σή?ερα. Ενώ η κυριαρχία κινητοποιεί 
δυνά?εις που αποσκοπούν στον έλεγχο, στην επιβολή περιορισ?ών, 
απαγορεύσεων και καταναγκασ?ών, επειδή από τη φύση της πρέπει να 
καταλάβει ολόκληρο το χώρο στον οποίο ενεργεί για να τον καθυποτάξει και 
να επιβληθεί, αντίθετα το να δρα και να κινείται κανείς κατά τρόπο 
συνεπή στο εσωτερικό ?ιας πλήρους συνείδησης των σχέσεων ?ε το 
περιβάλλον, απαιτεί ?ια διάθεση ανοίγ?ατος για να κατανοήσει ?ε ποιο 
τρόπο θα το κάνει. Πράγ?ατι για να αισθανθεί κανείς ?έρος του, πρέπει 
αναγκαία να εισέλθει ?έσα ?ε τη θέληση και τη βούληση να το γνωρίσει, 
χωρίς την a priori διάθεση να το τροποποιήσει προς δικό του αποκλειστικό 
όφελος.


  Όντας απαλλαγ?ένοι από την ανάγκη να κυριαρχήσου?ε επειδή είναι 
επιβλαβές και έρχεται σε αντίθεση ?ε το νέο σκοπό, ?πορού?ε τότε να 
ικανοποιήσου?ε τις επιθυ?ίες ?ας και να κινού?αστε σε πλήρη ελευθερία, 
προφανώς ?έσα στα φυσικά όρια που προσδιορίζονται από τη σω?ατικότητά 
?ας, στην ολότητα των διανοητικών, σω?ατικών και ψυχικών δυνατοτήτων 
?ας. Πράγ?ατι η ελευθερία δεν ?πορεί να νοείται ως απόλυτη, έξω από το 
πλαίσιο της πραγ?ατικότητας αναφοράς, αλλά να γίνεται αντιληπτή και να 
βιώνεται ως ικανότητα να κινού?αστε όσο καλύτερα ?πορού?ε στο εσωτερικό 
τόσο των δικών ?ας ορίων και δο?ικών δυνατοτήτων, βιολογικών και 
διανοητικών, όσο και όλων αυτών που περικλείει ο περίγυρος ?έσα στον 
οποίο κινού?αστε, χωρίς άλλα όρια πέρα από εκείνα που έχουν συ?φωνηθεί 
και τα φυσικά όρια που ?άς θέτει το περιβάλλον στο οποίο θέλου?ε και 
πρέπει να δράσου?ε.


More information about the A-infos-gr mailing list