(gr) Aileen O’Carroll, Η καταπίεση των γυναικών

a-infos-gr at ainfos.ca a-infos-gr at ainfos.ca
Mon Nov 8 07:35:20 CET 2010


Περίπου πριν από 14.000 χρόνια ιδρύθηκαν οι πρώτες αγροτικές κοινότητες, 
και μαζί με αυτές ο ανθρώπινος πολιτισμός. --- Η ανθρωπότητα έχει ηλικία 
600 γενεών. --- Θεωρούμαστε τα πιο επιτυχημένα και αποδοτικά είδη, 
επειδή σ’ αντίθεση με τα ζώα έχουμε καταφέρει να τροποποιήσουμε το 
περιβάλλον μας κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να εξυπηρετεί τις ανάγκες μας. 
--- Για τους προγόνους μας η φύση ήταν μια ισχυρή και τρομακτική δύναμη, 
ο φορέας λοιμών, καταποντισμών και ξηρασίας. --- Τώρα, πλέον, η φύση 
ελέγχεται σε τέτοιο βαθμό που δεν θεωρείται πια δαιμονικό πνεύμα ούτε 
όργανο της οργής του θεού. Το τελευταίο πράγμα που ανησυχεί τώρα πια το 
σύγχρονο άνθρωπο είναι η φύση, γιατί εκείνη κινδυνεύει σήμερα περισσότερο.

Επόμενο είναι λοιπόν, μαζί με την ικανότητά μας να ελέγχουμε τον κόσμο 
γύρω μας και την εξέλιξή μας από πρωτόγονους αγρότες σε στελέχη 
πολυεθνικών, να αλλάζει όχι μόνο ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε το φυσικό 
μας περιβάλλον, αλλά και ο τρόπος που χειριζόμαστε τις σχέσεις μας με 
τους συνανθρώπους μας και ιδιαίτερα με το αντίθετο φύλο.

Παρ’ όλα αυτά, εκείνο που έχει μείνει αναλλοίωτο στο πέρασμα του χρόνου 
σ’ όλες τις κοινωνίες είναι ότι ο μισός πληθυσμός του είδους μας (οι 
γυναίκες) μειονεκτεί σε σχέση με τον άλλο μισό (τους άντρες). Γιατί 
συμβαίνει αυτό; Η απάντηση πρέπει να εξηγεί δύο πράγματα. Πρώτον, γιατί 
οι γυναίκες ακόμα θεωρούνται πολίτες δεύτερης κατηγορίας, παρά την 
ψήφιση τόσων νόμων για ίσα δικαιώματα, και δεύτερον πρέπει να 
καταδεικνύει τους μηχανισμούς και τις τακτικές που πρέπει να υιοθετηθούν 
για την απελευθέρωση των γυναικών. Εάν ξέρουμε ποιο είναι το πρόβλημα, 
μπορούμε να βρούμε μια λύση.


ΑΥΓΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Οι πρόγονοί μας ήταν κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες που ζούσαν σε νομαδικές 
κοινωνίες και τρέφονταν άμεσα, από το χέρι στο στόμα. Η ανακάλυψη της 
γεωργίας προκάλεσε τεράστιες αλλαγές στις κοινωνικές δομές και την 
οργάνωση. Η γεωργία ήταν το σημείο έναρξης του πολιτισμού. Και αυτό 
γιατί μια αγροτική κοινότητα έχει μεγάλες διαφορές από μια ομάδα 
κυνηγών-τροφοσυλλεκτών. Οι γεωργικές κοινότητες παραμένουν στον ίδιο 
χώρο. Η γεωργία μπορεί να συντηρήσει μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων απ’ ό,τι 
οι προηγούμενες ομάδες, γι’ αυτό οι κοινότητες μεγαλώνουν. Η καλλιέργεια 
οδηγεί στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών. Η απόκτηση νέων ικανοτήτων οδηγεί 
σε μεγαλύτερο καταμερισμό εργασίας. Τα άτομα εξειδικεύονται σε 
συγκεκριμένες εργασίες, όπως στην κατασκευή εργαλείων, στη βυρσοδεψία ή 
στην άμυνα.

Παρ’ όλα  αυτά, η ειδοποιός διαφορά είναι ότι η καλλιεργήσιμη γη γίνεται 
ένας πλουτοπαραγωγικός πόρος. Η γη παρέχει πλεόνασμα, δηλαδή περισσότερη 
τροφή από όση χρειάζεται για την καθημερινή επιβίωση. Επιπλέον, ακόμα 
πιο σημαντικό γεγονός είναι το ότι η γη θα αποτελεί πλουτοπαραγωγικό 
πόρο και στο μέλλον, για τις επόμενες γενιές. Τίποτα από τα παραπάνω δεν 
ισχύει για τα κοπάδια των άγριων ζώων που κυνηγούσαν οι 
κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες. Αναπτύχθηκε η έννοια της ιδιοκτησίας.

Άρα, ο πολιτισμός ξεκίνησε, όταν ο άνθρωπος άρχισε  να αποκτά πλούτο με 
τη μορφή της γης, της τροφής και των ζώων. Εάν ένας πλούσιος άνθρωπος 
θέλει να διασφαλίσει ότι μόνο οι απόγονοί του θα κληρονομήσουν την 
περιουσία του, τότε πρέπει να διασφαλίσει το γεγονός ότι το ταίρι του θα 
ζευγαρώνει μόνο μ’ αυτόν. Άρα θα πρέπει να βρίσκεται σε τέτοια θέση, 
ώστε να μπορεί να ελέγχει τη γυναίκα του, και χρειάζεται να προβάλλει 
αυτόν τον έλεγχο ως φυσική διαδικασία. Η κοινωνία, λοιπόν, για να 
ικανοποιήσει αυτή την ανάγκη ανέπτυξε μέσω της θρησκείας μία ολόκληρη 
θεωρία για να δικαιολογήσει την κατώτερη θέση της γυναίκας.

ΟΙ ΕΚΛΕΓΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΘΕΟ ΑΡΧΟΝΤΕΣ

Οι άρχοντες ήταν ανέκαθεν ικανοί στο να εκλογικεύουν άδικες πρακτικές. 
Πάρτε για παράδειγμα την ιδέα της «θεϊκής καταγωγής των βασιλέων». Για 
αιώνες, το κράτος και η πολιτεία διακήρυττε ότι οι βασιλείς ήταν 
ορισμένοι απ΄ το θεό. Αυτό το στάτους κβο ήταν απόλυτα φυσιολογικό και 
οποιαδήποτε αντίρρηση αποτελούσε σατανική πράξη και καταδικαζόταν αιώνια 
στην κόλαση. Στις μέρες μας, όμως, οι βασιλείς δεν έχουν ιδιαίτερη 
εξουσία, και γι’ αυτό το λόγο ελάχιστοι σπεύδουν να χαρακτηρίσουν τον 
Κάρολο και την Νταϊάνα ως άρχοντες ορισμένους από το Θεό.

Κατά τον ίδιο τρόπο, ήταν απαραίτητο να θεωρηθούν οι γυναίκες κατώτερες 
των ανδρών, έτσι ώστε να εξασφαλιστούν τα κληρονομικά δικαιώματα. Με 
βάση αυτό το «αξίωμα» αναπτύχθηκε ένας ολόκληρος μύθος που θεωρεί τις 
γυναίκες ανθρώπους δεύτερης κατηγορίας. Ο ταξικός διαχωρισμός της 
κοινωνίας και η καταπίεση των γυναικών είναι αποτελέσματα της 
συσσώρευσης πλεονάσματος και της επιθυμίας μιας μειονότητας να το ελέγχει.

Έτσι έχουμε στοιχειοθετήσει το κίνητρο και το κεντρικό γεγονός? αλλά 
ποια είναι η σχέση  της θέσης της γυναίκας στην πρώιμη ιστορία με τη 
θέση της σήμερα; Καθώς ο καπιταλισμός εξελίχθηκε, βασίστηκε πάνω στο ήδη 
υπάρχον οικογενειακό μοντέλο, προσαρμόζοντας το έτσι ώστε να εξυπηρετεί 
τις ανάγκες του. Η διασφάλιση των κληρονομικών δικαιωμάτων δεν είναι 
τόσο απαραίτητη σήμερα, παρά ταύτα η οικογένεια παρέχει άλλες υπηρεσίες 
τις οποίες απαιτεί ο καπιταλισμός. Αρχικά, όταν ξεκίνησε η βιομηχανική 
επανάσταση, όλος ο πληθυσμός, άντρες, γυναίκες και παιδιά, κλήθηκε στα 
εργοστάσια.

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ

Γρήγορα, όμως, τα αφεντικά συνειδητοποίησαν ότι αυτός δεν ήταν ο πιο 
οικονομικός τρόπος λειτουργίας του συστήματος. Το εργατικό δυναμικό ήταν 
αδύναμο, και τα παιδιά που θ’ αποτελούσαν την επόμενη γενιά εργατών 
πέθαιναν στα τριβεία και τα ορυχεία. Η λύση επρόκειτο να βρεθεί μέσα 
στην οικογένεια.

Πριν από την άνοδο του καπιταλισμού, η κοινωνία βασιζόταν σε ένα σύστημα 
δούλων, δουλοπάροικων, βασιλιάδων και αφεντάδων. Το πρόβλημα με τους 
δούλους ή τους δουλοπάροικους ήταν ότι ο ιδιοκτήτης έπρεπε να παράσχει 
τροφή, περίθαλψη και φροντίδα στους γέρους ανθρώπους, δηλαδή θα έπρεπε 
να συντηρεί το δούλο με κάποιο κόστος, ακόμα και όταν δεν θα είναι 
παραγωγικός. Ένας πολύ πιο ανέξοδος τρόπος να διατηρήσει το εργατικό 
δυναμικό είναι μέσω του πυρήνα της οικογένειας. Σ’ αυτήν την περίπτωση 
φορτώνεται στην οικογένεια η παροχή τροφής, στέγης, υγειονομικής 
περίθαλψης, φροντίδας των ηλικιωμένων και των παιδιών (τα οποία θα 
τροφοδοτήσουν την επόμενη γενιά εργατών). Μέσα στην οικογένεια, η 
γυναίκα είναι αυτή που εκπληρώνει τα καθήκοντα της φροντίδας των 
παιδιών, της νοικοκυράς, της νοσοκόμας και της μαγείρισσας.

Υπάρχουν δύο άμεσες συνέπειες για τις γυναίκες που μένουν στο σπίτι  και 
φροντίζουν την οικογένεια. Πρώτον δεν είναι οικονομικά ανεξάρτητες, δεν 
κερδίζουν χρήματα και εξαρτώνται από το εισόδημα των συντρόφων τους. 
Επειδή κανείς δεν πληρώνεται για τη φροντίδα της οικογένειας, η εργασία 
αυτή βρίσκεται στο χαμηλότερο σκαλί των επαγγελμάτων. Και επειδή οι 
γυναίκες είναι οικονομικά εξαρτημένες από τους συζύγους τους, 
συμμετέχουν ελάχιστα (ιδιαίτερα στο παρελθόν) στη λήψη των αποφάσεων που 
αφορούν την οικογένεια.

  ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ

Στην πορεία, αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αποκλειστούν οι γυναίκες από τα 
κέντρα λήψης και των κοινωνικών αποφάσεων. Η θέση της γυναίκας ήταν στο 
σπίτι. Μια δεύτερη συνέπεια της θέσης των γυναικών στην οικογένεια είναι 
ότι συχνά απομονώνονται μεταξύ τους και από την κοινωνία γενικότερα. Σ’ 
αντίθεση με ένα μισθωτό εργαζόμενο, έχουν ελάχιστες ευκαιρίες να 
συναντηθούν καθημερινά μ’ ανθρώπους που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, 
να μοιραστούν τις εμπειρίες τους και να κάνουν κάτι γι’ αυτήν. 
Μεμονωμένα έχουν πολύ μικρή δύναμη για να αλλάξουν τις συνθήκες της ζωής 
τους.

Σήμερα η οικογένεια είναι για τις γυναίκες η ίδια παγίδα που ήταν και 
στην αρχή της βιομηχανικής επανάστασης. Πληρώνονται κατά μέσο όρο 
περίπου τα δύο τρίτα των απολαβών των ανδρών, άρα είναι περισσότερο 
λογικό να αναλάβουν αυτές τη φροντίδα των παιδιών. Γι’ αυτό το λόγο, και 
όχι εξαιτίας του σεξισμού, οι περισσότεροι εργαζόμενοι μερικής 
απασχόλησης είναι γυναίκες, οι οποίες παλεύουν συγχρόνως σε δύο δουλειές.

Λαμβάνοντας υπ’ όψιν όλα τα προηγούμενα, γιατί οι γυναίκες είναι οι 
πλέον κακοπληρωμένες στην κοινωνία; Είναι απαραίτητο για τον καπιταλισμό 
να εκμεταλλεύεται σ’ αυτόν το βαθμό τις εργαζόμενες γυναίκες; Μερικές 
φορές ναι και μερικές φορές όχι. Η μόνη σημαντική διαφορά ανάμεσα σε 
έναν άνδρα και σε μια γυναίκα εργαζόμενη είναι ότι για τη γυναίκα 
υπάρχει η προοπτική να μείνει έγκυος, να ζητήσει άδεια μητρότητας και 
διάφορες διευκολύνσεις. Μ’ άλλα λόγια κοστίζουν περισσότερο απ’ ό,τι οι 
άνδρες. Έτσι, όταν σε συνεντεύξεις εργασίας οι γυναίκες ερωτώνται 
(παράνομα!) αν σκοπεύουν να παντρευτούν, αυτή η διάκριση έχει μια υλική 
βάση. Ο εργοδότης δεν ενδιαφέρεται για το καλό της κοινωνίας γενικά, 
αλλά για την πρόσληψη όσο το δυνατόν πιο φθηνού και αξιόπιστου εργατικού 
δυναμικού.

ΑΝΑΛΩΣΙΜΟΙ ΕΡΓΑΤΕΣ

Ιστορικά οι γυναίκες έχουν ενθαρρυνθεί και έχουν διευκολυνθεί να 
εργαστούν, όποτε αυτό βόλευε τον καπιταλισμό. Αυτό συνέβη είτε όταν 
υπήρχε έλλειψη αντρικού εργατικού δυναμικού, όπως στους δύο παγκόσμιους 
πολέμους, είτε κατά τη διάρκεια της επέκτασης της βιομηχανίας στην αυγή 
της βιομηχανικής επανάστασης ή στη δεκαετία του 1960. Σε δύσκολες 
εποχές, όμως, σε περιόδους ύφεσης, οι γυναίκες ενθαρρύνονται να γυρίσουν 
πίσω στην οικογένεια.

Το συμπέρασμα των περισσότερων σοσιαλιστών είναι ότι η απελευθέρωση των 
γυναικών μπορεί μόνιμα να κατακτηθεί μόνο με την πτώση του καπιταλισμού. 
Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι τώρα δεν πρέπει να γίνονται αγώνες για 
μεταρρυθμίσεις, αλλά πρέπει να γίνει κατανοητό ότι κάποια από τα οφέλη 
μπορεί να είναι βραχυπρόθεσμα.

Αυτό το συμπέρασμα δεν είναι αποδεκτό απ’ όλους όσους ενδιαφέρονται για 
την απελευθέρωση των γυναικών και σίγουρα απορρίπτεται από μεγάλη μερίδα 
του φεμινιστικού κινήματος. Ένα καλό παράδειγμα της εναλλακτικής 
ανάλυσης φαίνεται στο ακόλουθο απόσπασμα από τη Βρετανική Έρευνα για τις 
Κοινωνικές Συμπεριφορές (μια έρευνα που διεξάγεται συστηματικά από μία 
ανεξάρτητη αρχή).

ΠΟΙΟΣ ΦΡΟΝΤΙΖΕΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Αυτή ανακάλυψε ότι η φροντίδα των παιδιών είναι ένας από τους παράγοντες 
που απομακρύνουν τις γυναίκες από την αγορά εργασίας. Το συμπέρασμα της 
έρευνας ήταν το εξής: «Εξαιτίας της αμετάβλητης συμπεριφοράς των ανδρών, 
των ωρών εργασίας τους εκτός σπιτιού ή της μη συνεισφοράς τους μέσα στην 
οικογένεια, φαίνεται απίθανο η παροχή μεγαλύτερης βοήθειας στη φροντίδα 
των παιδιών, από ανθρώπους εκτός οικογένειας, να μεταβάλλει σημαντικά 
τις συνθήκες εντός της οικογένειας. Χωρίς αυτές τις αλλαγές είναι λογικό 
ότι πολλές χρήσιμες μορφές εργατικής ευελιξίας, που θα μπορούσαν να 
προσφερθούν στις γυναίκες, όπως η ανταλλαγή θέσεων εργασίας και άλλες 
μορφές ημιαπασχόλησης, είναι πιθανόν να ενισχύουν, παρά να καταργούν, 
τις τεράστιες εργασιακές σεξιστικές διακρίσεις, με μακροπρόθεσμη ζημιά 
για τις γυναίκες».

  Οι συγγραφείς της έρευνας επισημαίνουν ότι, όσο η φροντίδα των παιδιών 
παραμένει ευθύνη μόνο των γυναικών, εκείνες θα παραμένουν παγιδευμένες 
μέσα στην οικογένεια. Τονίζουν, επίσης, ότι οι παραχωρήσεις προς τις 
γυναίκες στον εργασιακό τομέα έχουν ως αποτέλεσμα να εγκλωβίζονται σε 
πιο κακοπληρωμένες δουλειές. Αυτό συμβαίνει ήδη με τους εργαζόμενους 
μερικής απασχόλησης, που πληρώνονται ωριαία λιγότερο από τους 
εργαζόμενους πλήρους απασχόλησης. Επισημαίνουν ότι οι άντρες πρέπει να 
ανταποκριθούν στο ρόλο τους ως πατέρες. Το σημείο που υπογραμμίζουν 
είναι  η αλλαγή στη στάση των αντρών.

Παρ’ όλα αυτά, εκείνο που δεν αναφέρεται είναι ότι, όσο και ν’ αλλάξει η 
συμπεριφορά τους, οι άντρες είναι εξίσου ανίσχυροι με τις γυναίκες, ως 
άτομα απέναντι στις εργασιακές συνθήκες. Παρ’ όλες τις καλές προθέσεις 
δεν μπορούν να αλλάξουν τη σχέση εργοδότη-εργαζόμενου, δεν μπορούν να 
προσαρμόσουν το εργασιακό τους ωράριο στην καθημερινή φροντίδα των 
παιδιών, όπως ακριβώς και οι γυναίκες. Ένα πιο ουσιαστικό συμπέρασμα θα 
ήταν ότι η κοινωνία σήμερα, ο καπιταλισμός, δεν θέλει να λύσει κανένα 
από τα προβλήματα της φροντίδας των παιδιών, αλλά προτιμά να φορτώσει 
ολόκληρη την ευθύνη στα άτομα, να διαχειριστούν αυτά το πρόβλημα όσο 
καλύτερα μπορούν.

ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΜΑΣ

Γι’ αυτό το λόγο, το δικαίωμα των γυναικών να ελέγχουν τη γονιμότητά 
τους είναι το "κλειδί" για την απελευθέρωσή τους. Δηλαδή μιλάμε για το 
δικαίωμα στην έκτρωση, στην ελεύθερη αντισύλληψη και στην εικοσιτετράωρη 
βοήθεια στη φροντίδα των παιδιών.

Οι γυναίκες θα εξακολουθούν να παραμένουν πολίτες δεύτερης κατηγορίας, 
όσο βρίσκονται σε μειονεκτικότερη θέση στην αγορά εργασίας. Αυτό 
συμβαίνει διότι  για τα αφεντικά οι γυναίκες είναι μια ασταθής εργατική 
δύναμη, που πιθανό να πάρει άδεια κυήσεως, ή να καθυστερήσει στη δουλειά 
επειδή το παιδί είναι άρρωστο, ή να βολευτεί με την ημιαπασχόληση. 
Επειδή οι άντρες παρουσιάζονται από την κοινωνία ως οι κουβαλητές της 
οικογένειας, έχουν ελαφρώς πιο αξιόπιστες και σταθερές δουλειές.

Είναι ένας φαύλος κύκλος λοιπόν. Επειδή οι άντρες είναι πιο 
καλοπληρωμένοι, είναι λογικό μέσα στην οικογένεια να αναλαμβάνουν το 
ρόλο του κουβαλητή, ενώ οι γυναίκες να αναλαμβάνουν το καθήκον της 
φροντίδας. Ο μόνος τρόπος να ξεφύγουμε απ’ αυτόν τον κύκλο είναι να 
αλλάξουμε το σύστημα. Σε μια κοινωνία που είναι οργανωμένη έτσι ώστε να 
εξασφαλίζει κέρδη για τους λίγους, οι γυναίκες είναι οι χαμένες της 
υπόθεσης.  Σε μια κοινωνία, όμως, οργανωμένη έτσι ώστε να εξυπηρετεί τις 
ανάγκες όλων, η γονιμότητα των γυναικών δε θα είναι πια περιοριστικός 
παράγοντας.

ΠΙΟ ΣΥΜΒΑΤΙΚΑ

Οι γυναίκες, φυσικά, μπορούν να έχουν κάποια οφέλη και σήμερα. Στην 
Ιρλανδία, πλέον, δεν χρειάζεται να σταματήσουν να εργάζονται μόλις 
παντρευτούν (παρότι η έλλειψη βοήθειας στη φροντίδα των παιδιών μπορεί 
να το κάνει αδύνατο να συνεχίσουν την εργασία τους.) Οι αντιλήψεις έχουν 
αλλάξει αρκετά τα τελευταία τριάντα χρόνια. Τώρα, πλέον, η θέση της 
γυναίκας είναι ένα μείζον θέμα. Ενώ παλαιότερα αυτό το θέμα απασχολούσε 
μόνο γυναικείες οργανώσεις και κάποιους σοσιαλιστές, τώρα πια 
προβληματίζει κάθε έντυπο και τηλεοπτικό μέσο μαζικής ενημέρωσης. Όμως, 
όλες αυτές οι νεοαποκτηθείσες ελευθερίες είναι άμεσα εξαρτημένες από τις 
οικονομικές συνθήκες που επικρατούν. Έτσι, ενώ κατά τη διάρκεια της 
οικονομικής άνθησης στη δεκαετία του 1960 οι αμερικανίδες γυναίκες 
κέρδισαν, έστω και με προϋποθέσεις, το δικαίωμα στην έκτρωση, τώρα σε 
περιόδους ύφεσης όλα αυτά τα δικαιώματα χάνονται μέρα με τη μέρα.

Όταν συνεκτιμούνται οι πραγματικές συνθήκες, οι ίσες ευκαιρίες στη 
μόρφωση, στην εργασία και στην αμοιβή περιορίζονται, όπως και η 24ώρη 
παροχή παιδικής φροντίδας, το δικαίωμα στην έκτρωση και στην ελεύθερη 
αντισύλληψη. Ενώ ένα μικρό ποσοστό γυναικών μπορεί να εξαγοράσει τον 
έλεγχο στη γονιμότητά του, για την πλειοψηφία αυτών η οικογένεια και η 
φροντίδα των παιδιών παραμένει, όπως πάντα, το μεγαλύτερο πρόβλημα που 
αντιμετωπίζουν. Σ’ αυτό το ζήτημα ο καπιταλισμός δεν κάνει παραχωρήσεις, 
πρέπει να ηττηθεί.

* Μετάφραση Δήμητρα Μακρυνόρη. Αναδημοσίευση από την εφημερίδα 
¨Νυκτεγερσία".


More information about the A-infos-gr mailing list