(gr) Κινηματικά ήθη (μέρος 1ο) Του Γ. Μερζιώτη

a-infos-gr at ainfos.ca a-infos-gr at ainfos.ca
Sun Nov 8 12:18:06 CET 2009


Από παλιά δημόσια σε συνελεύσεις είχα υποστηρίξει ότι πρέπει να 
διαχωριστούμε σε εναντιακούς- μηδενιστές, στιρνεριστές και κοινωνικούς 
αναρχικούς, όπως και σε αναρχικούς ολοκληρωτιστές και αναρχικούς της 
άμεσης δημοκρατίας -της οποίας είμαι οπαδός. --- Παραμένω αυτής της 
άποψης. --- Τώρα, πώς γίνονται πολλές από τις συνελεύσεις, τι είδους 
συνδιαμόρφωση υφίσταται κατά τη διαδικασία λήψης των αποφάσεων και πώς 
υλοπιούνται αυτές οι αποφάσεις, είναι το ζητούμενο. Θα μου πείτε ότι οι 
“ανοιχτές” συνελεύσεις του χώρου αντανακλούν τη μορφή, το επίπεδο και το 
περιεχόμενο των ομάδων. --- Πάντως δεν είμαι της άποψης του Μπούκτσιν, 
“ότι η αναρχία εμπεριέχει εγγενώς τον ολοκληρωτισμό.

Το κινηματικό περιβάλλον και το κλίμα σήμερα 1

Κατ΄ αρχήν μιλώντας για τις σχέσεις των ομάδων θέλουμε να ξεκαθαρίσουμε 
τα έξης: Πιστεύουμε ότι απέχουμε αρκετά από τις διαδικασίες εκείνες της 
συγκρότησης ενός συνθετικά ενοποιητικού πολιτικοκοινωνικού σχήματος που 
να εκφράζει αν όχι όλες (κάτι που δεν είναι στις προθέσεις μας) 
τουλάχιστον αρκετές αναρχικές – αντιεξουσιαστικές συλλογικότητες και 
ομάδες. Λείπει εκείνη η συνεκτική συνείδηση για τη συνδιαμόρφωση ενός 
ευρύτερου και συντονισμένου πεδίου ιδεών και δράσης, δηλαδή μιας 
διευρυμένης ελευθεριακής δημόσιας σφαίρας. Εδώ θα χρειαστεί να κάνουμε 
μια μικρή παρένθεση για να εξηγήσουμε μερικά πράγματα. Ένας πρώτος λόγος 
2 που υπάρχει αυτή η κατάσταση είναι αυτός της θεωρητικής σύγχυσης γύρω 
από το ζήτημα της οργάνωσης.

Πολλοί σύντροφοι με εξωγενή θεώρηση από την αναρχική κοσμοαντίληψη έχουν 
μπερδέψει τον κατακερματισμό με την αυτονομία των ομάδων, άλλοι τον 
ατομικιστικό μικροαστικό μηδενισμό με τους κοινωνικούς αγώνες. Ενώ 
κάποιοι άλλοι τον ελευθεριακό φεντεραλισμό με την κομματική 
γραφειοκρατία και την πυραμιδωτή κάθετη συγκεντρωτική οργάνωση. Δεν 
κατανοούν ότι γραφειοκρατία είναι μια μορφή οργάνωσης κατά την οποία οι 
αποφάσεις παίρνονται στην κορυφή, τις οποίες πρέπει να υπακούουν οι από 
κάτω και μεταφέρονται διαμέσου μιας σειράς διαταγών - εντολών όπως σε 
ένα στρατό. Mια γραφειοκρατία δεν είναι μια αληθινή κοινότητα, η οποία 
προϋποθέτει ένα σύνδεσμο ίσων ανθρώπων που παίρνουν τις αποφάσεις από 
κοινού και τις μεταφέρουν έξω από το σύνδεσμο επίσης από κοινού.

Αγνοούν ότι από παλιά μια από τις πολλές κατηγορίες που μας προσάπτανε 
οι εξουσιαστές όλων των τάσεων ήταν και αυτή: «αναρχικοί= ακραίοι 
αποκεντρωτιστές» και επίσης αγνοούν ότι ο ομοσπονδισμός δηλαδή οι 
κομμούνες μέσα στις κομμούνες, είναι η φυσική οργάνωση των 
αναρχικών-αντιεξουσιαστών 3.

Η πραγματικότητα σήμερα όσον αφορά το προχώρημα, τη συνέχεια και το 
βάθεμα μέσα στην κοινωνία των ιδεών της κοινωνικής αναρχίας δεν είναι 
και τόσο ενθαρρυντική. Σίγουρα είναι καλύτερα από παλιότερα, όμως τα 
βήματα είναι μικρά. Δεν θέλουμε να κάνουμε αυτή τη στιγμή μια αναλυτική 
ιδεο–χαρτογράφηση αντιλήψεων και ιδεών των αναρχικών στον ελλαδικό χώρο, 
αλλά εκτός απειροελάχιστων διαφοροποιήσεων είναι απελπιστικά ίδιες.

  Ο σορβονισμός 4 στις συνελεύσεις του χώρου ,ο αφορμαλισμός, ο 
αρνητισμός, ο ομαδισμός, ο νομαδισμός και η ακτιβίστικη σχιζοφρένια με 
ένα συνοθύλευμα αβαγκαρτιστικού 5 δεξιόστροφου λόγου, περισσότερο 
ριζοσπαστικά φιλελευθέρου και λιγότερο σοσιαλιστικού, υποβιβάζουν τον 
αναρχικό - επαναστατικό λόγο και τη σκέψη από μήτρα ιδεών 6 σε στείρο 
αρνητισμό. Περισσότερο αντι-καπιταλιστές, αντι-κρατιστές και καθόλου 
μετά, δηλαδη προταγματικοί.

Τι κοινωνική πρόταση έχουμε σύντροφοι; Με τι θα αντικαταστήσουμε την 
αστική δημοκρατία; Μήπως με μια αναρχική ολιγαρχία; Πώς θα οργανωθεί η 
κοινωνία; Ως νομάδες, ως αγέλες, ή ως φατρίες; Θα πάμε πίσω στην προ 
Κλεισθένη εποχή;

  Πολλές ομάδες και ομαδοποιήσεις δεν αντιπροσωπεύουν ιδεολογικές 
τάσεις. Οι περισσότερες συσπειρωμένες γύρω από μια-δυο προσωπικότητες 
αποτελούν προσωποπαγείς σέχτες, με έντονα ανταγωνιστικές σχέσεις μεταξύ 
τους, χωρίς αντι-παράθεση ιδεών, αλλά με διαφωνίες στη βάση προσωπικής 
συμπάθειας ή αντιπάθειας.

Αυτές οι ομάδες έχουν την εντύπωση ότι είναι το κέντρο του κόσμου. 
Ομφαλοσκοπούν, νομίζοντας ότι αυτές είναι και κανείς άλλος. Αυτό 
ονομάζουμε εμείς ομαδισμό-γκρουπισμό, που δεν έχει καμιά σχέση με τις 
ομάδες συγγένειας- affinity group, όπως τουλάχιστον έχουν παρουσιαστεί 
ιστορικά και αποτέλεσαν- αποτελούν το κύτταρο της αναρχικής διευρυμένης 
οργάνωσης.

Αφορμαλιστικές ομάδες χωρίς μέλη, δηλαδή χωρίς δικαιώματα και 
υποχρεώσεις, αλλά μόνο με βάση την προσωπική διάθεση που σήμερα υπάρχει 
και αύριο φεύγει -πολιτικός νομαδισμός- αφού οι περισσότεροι τουλάχιστον 
στην Αθήνα στριφογυρίζουν δεξιά και αριστερά χωρίς να συνεργάζονται με 
υπάρχουσες συλλογικότητες ή να δημιουργούν άλλες7.

Σημειώσεις

1) Μια διευκρίνιση (επειδή τα γραπτά μένουν), μιλάμε περισσότερο για το 
κινηματικό περιβάλλον της Αθήνας εν έτει 2009.

2) Ένας δεύτερος λόγος έχει να κάνει με την εποχή μας όπου κανείς δε 
μένει, άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο ανεπηρέαστος από αυτήν. Αυτό 
φυσικά ισχύει και για τους αναρχικούς ανεξάρτητα αν ιστορικά είναι 
δικαιωμένοι στην κριτική τους τόσο για την σάπια ρεφορμιστική 
σοσιαλδημοκρατία όσο και για την ριζοσπαστική εκδοχή της, τον 
μπολσεβικισμό. Η σοσιαλιστική προοπτική της ανθρωπότητας βούλιαξε στους 
παγωμένους βάλτους της Σιβηρίας και από προοπτική ευτοπίας, έγινε 
δυστοκία και χίμαιρα στα μάτια των προλετάριων της σημερινής εποχής, ενώ 
ο ρεπουμπλικανικός νεοφιλελευθερισμός μάς έχει μετατρέψει σε 
μικροϊδιοκτήτες της αθλιότητας και παθητικές ιδιωτικοποιημένες 
πληθυσμιακές στοίβες οπαδών – ψηφοφόρων - καταναλωτών.

Το χάσιμο της έννοιας της «society will» (κοινότητας θελήσεων), είναι 
που δυσκολεύει εμάς και τους προλετάριους της σημερινής εποχής στη 
συλλογική μας συγκρότηση. Είναι περισσότερο το χάσιμο του ονείρου για 
μια κοινωνία προς το ανθρωπινότερο, δηλαδή της πίστης ότι μπορεί να 
υπάρξει μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση και κυριαρχία από άνθρωπο σε 
άνθρωπο, και λιγότερο οι λύσεις που προσφέρει ο καπιταλισμός που σχίζουν 
την κοινότητά μας. Πόσο μάλλον, από τη στιγμή που ο κοινωνικός 
δαρβινισμός «ο πόλεμος όλων εναντίον όλων», δηλαδή ο ανταγωνισμός και ο 
ατομικισμός του «ο σώσον εαυτό σωθήτο» έχουν γίνει καθολικά καθημερινά 
φαινόμενα.

Ο νεοφιλελευθερισμός δεν επικράτησε μέσα από καμιά ηρωική μάχη για τον 
απλούστατο λόγο ότι δεν έδωσε καμιά τέτοια μάχη. Ήρθε και θρονιάστηκε 
στην παρακμή των σοσιαλιστικών ιδεών από τη στιγμή που αυτές έγιναν 
μπολσεβίκικη σταλινική εκδοχή, και στη ρεφορμιστική του έκδοση 
σοσιαλ-φιλελευθερισμός. Αν αναλυθεί αυτό το ζήτημα κάτω από άλλη σκοπιά 
(κάτι που δεν είναι του παρόντος), θα αναδειχθεί η εκπληκτική ομοιότητα 
και των δυο συστημάτων (δυτικό ανατολικό) τόσο ως προς την απολυταρχική 
πυραμιδοειδή, πλατωνικού τύπου πολιτεία τους, όσο και στο πόσο ιδιωτικές 
είναι αυτές οι κοινωνίες. Γιατί όσο πιο δεσποτικά, ολοκληρωτικά 
διαμορφώνεται η κοινωνική ζωή από τις άρχουσες ελίτ, τόσο πιο πολύ 
κατατρώνε τη δημόσια σφαίρα.

Το κράτος και τα αφεντικά ζουν σε βάρος του δημοσίου, δηλαδή της 
κοινωνίας. Σε αυτό ο μπολσεβίκικος ολοκληρωτισμός όσο και ο 
νεοφιλελεύθερος ολοκληρωτισμός της αγοράς, δε διαφέρουν παρά μόνο στις 
εκφάνσεις. Ένα άλλο παράδειγμα είναι τα ναζιστικά και φασιστικά 
καθεστώτα. Με αυτή την έννοια φανταστείτε πόσο ιδιωτικές κοινωνίες ήταν 
όχι μόνο εξαιτίας της τρομοκρατίας. Εάν ο σοσιαλισμός είναι σε κρίση, 
αναφέρει ο Γουώρντ, αυτό συμβαίνει «ακριβώς επειδή το παγκόσμιο 
σοσιαλιστικό κίνημα προσανατολίστηκε προς τη διεύρυνση της κρατικής 
εξουσίας και όχι προς τον περιορισμό της». Η χρεοκοπία σε πλανητική 
κλίμακα της μαρξιστικής ιδεολογίας και γενικότερα του κρατικού πνεύματος 
του σοσιαλισμού είχε ως μία από τις πιο πρόσφατες συνέπειές της την 
αναβίωση του φιλελευθερισμού, που διαβρώνει προοδευτικά όχι μόνο τις εδώ 
και δεκαετίες κοινωνικές κατακτήσεις των λαϊκών τάξεων, αλλά και την 
ίδια την ιδέα της δημόσιας υπηρεσίας.

  Η ελευθεριακή σκέψη οφείλει να επαναδιατυπώσει ένα κοινοτικό πρόταγμα, 
έτσι ώστε «ο έλεγχος της κοινότητας, εάν και όταν καταστεί 
αποτελεσματικός, να αποτελέσει μια συντριπτική πρόκληση όχι μόνο για την 
κυβέρνηση, αλλά και για τους διαχειριστές του κεφαλαίου και της 
οικονομίας». Ο «νέος» αναρχισμός οφείλει να στηρίξει τη «συλλογική δράση 
ως εναλλακτική λύση απέναντι στην ιδιωτικοποίηση ή στην κρατική 
ρύθμιση». Η κοινοτική ιδέα του αναρχισμού θα μπορέσει να έχει μια 
πραγματική δυνατότητα εφαρμογής σε ευρεία κλίμακα, μόνο στο μέτρο που τα 
νέα αντιφιλελεύθερα κινήματα θα είναι ικανά να θέσουν υπό αμφισβήτηση τα 
δόγματα της αριστεράς του κράτους: «Είναι πέραν κάθε αμφισβητήσεως, ότι 
τον επόμενο αιώνα τα χαρακτηριστικά της κοινωνικής αλληλεγγύης και της 
αλληλοβοήθειας πρέπει να επανεξεταστούν, προκειμένου να δημιουργηθεί μία 
κοινωνία πρόνοιας πάνω στα ερείπια του κράτους πρόνοιας».   Η 
εναλλακτική λύση απέναντι στην κρίση του κοινωνικού κράτους δεν μπορεί 
λοιπόν παρά να προέλθει από μία σύγχρονη ανάγνωση της κοινοτικής 
παράδοσης του αναρχισμού: η «κοινωνία της πρόνοιας», όπως την αποκαλεί ο 
Γουώρντ, οφείλει να είναι αποκεντρωμένη και οργανωμένη πάνω σε 
ελευθεριακές, αμεσοδημοκρατικές, συνομοσπονδιακές βάσεις.

3) Αναφέρουμε εδώ δυο ιστορικά παραδείγματα όχι μόνο γιατί συμφωνούμε 
αλλά και για να καταδείξουμε την διαχρονικότητα αυτών των προβληματισμών 
που τηρουμένων των ιστορικο- κοινωνικών και γνωσιολογικών αναλογιών 
ισχύουν μέχρι σήμερα. Κατανοώντας ότι συζητώντας για οργάνωση, να 
ξέρουμε ότι αυτή η συζήτηση δεν είναι καινούργια. Έχει επαναληφθεί 
χιλιάδες φορές στο παρελθόν από τους επαναστάτες. Χωρίς να θέλουμε να 
θυσιάσουμε το παρόν σε αυτό το παρελθόν και ξέροντας ότι χωρίς οργάνωση 
δεν μπορεί να υπάρξει ούτε η στοιχειώδης κοινωνική ζωή, πρέπει να μας 
απασχολεί πώς η πυραμοειδή οργάνωση σχεδόν όλης της κοινωνικής ζωής έχει 
αντέξει μέσα στον χρόνο, που από την προϊστορία έχει φτάσει μέχρι σήμερα 
στην λεγομένη εποχή του μεταμοντερνισμού. Η πυραμίδα είναι παντού, και 
μια σοβαρή ρηγμάτωσή της είναι η ισχυρή αναρχική οργάνωση. Τότε μόνο το 
κράτος (δηλαδή η μεγαπυραμίδα), θα δούμε αν πραγματικά θα ανεχτεί τον 
δυισμό.

Το να αντιγράψουμε αυτές τις φόρμες στη σημερινή εποχή, σίγουρα θα 
αποδειχθεί αν όχι χυδαία εκδοχή, σίγουρα όμως καρικατούρα. Αλλά να 
παραδειγματιστούμε για να δημιουργήσουμε στις σημερινές συνθήκες το 
«μεγάλο συνδικάτο της ζωής», αυτό μας χρειάζεται. Πλατιές μαζικές (από 
το πολλοί μαζί), κινήσεις με αντιεξουσιαστικό – ελευθεριακό χαρακτήρα. 
Άλλωστε οι αναρχικοί – αντιεξουσιαστές λίγο πολύ με τέσσερα θέματα – 
ζητήματα, καταπιάστηκαν ως προς το πρόταγμά τους:

α. με την παιδαγωγική με όλη την ευρύτητά της (από ατομική βελτίωση και 
καλλιέργεια του εαυτού, μέχρι και εμπειρίες με αντι- αυταρχικούς, 
συμμετοχικούς τρόπους μάθησης , ελευθεριακά σχολεία, κτλ)

β. με τον κοινοτισμό – κομουναλισμό με κορύφωση την ομοσπονδία και 
συνομοσπονδία.

γ. με τους συνεταιρισμούς παραγωγών – καταναλωτών και τον εθελοντικό 
αντιαυταρχικό κολεκτιβισμό.

δ. με τον επαναστατικό συνδικαλισμό ή αναρχοσυνδικαλισμό     Μέχρι τότε, 
  τίποτα δεν πρέπει να μας εμποδίζει να πειραματιστούμε. Άλλωστε οι νέες 
κοινωνικές φόρμες περιμένουν αυτούς που θα τις δημιουργήσουν! ( Δεν 
είναι του παρόντος λόγο του όγκου να παρουσιάσουμε εδώ όλα αυτά τα 
ζητήματα. Θα υπάρξει ανάλογη μπροσούρα για την κοινωνική προσφορά των 
αναρχικών τις κοινωνικές διεργασίες και καινοτομίες που έχουν προτείνει, 
αλλά και της ίδιας της αναρχικής κοσμοαντίληψης ως μήτρας κοινωνικών 
ιδεών).

«…Το 1902, με ένα κείμενο που δημοσιεύτηκε στο Les Temps Nouneaur, ο 
Jean Grave επαναλαμβάνει την άρνησή του για ένα συγκεκριμένο τρόπο 
οργάνωσης: «… προς τι όλες αυτές οι διαμαρτυρίες; Ότι δηλαδή, οι 
αναρχικοί δεν έχουν συνοχή, ότι δρουν λίγο στην τύχη, χωρίς κανενός 
είδους σύνδεση, χάνοντας έτσι αρκετές από τις δυνάμεις τους ελλείψει της 
αναγκαίας σταθερότητας για να δώσουν συνέχεια στη δράση τους. Είναι 
αλήθεια ότι, πολύ συχνά, οι ομάδες και τα άτομα αγωνίζονται δίχως να 
επιδιώκουν τον συντονισμό της δράσης τους με τη δράση των άλλων που 
αγωνίζονται παράλληλα για τον ίδιο σκοπό. Είναι επίσης αλήθεια ότι οι 
αναρχικοί, φαινομενικά, δεν έχουν συνοχή, ότι σε πολλές περιπτώσεις 
έχουν μεγάλη δυσκολία να βρουν τους συντρόφους που χρειάζονται…». 
Προτείνει, τη δημιουργία μιας χαλαρής και ρεαλιστικής οργανωτικής δομής. 
Κάτι που έγινε δεκτό από την Συνδιάσκεψη των Ρώσων αναρχικών – 
κομμουνιστών το 1906.
Παραθέτουμε εδώ ένα μικρό απόσπασμα αυτής της απόφασης :  α) Οι Ρώσοι 
αναρχικοί - κομμουνιστές, όπως και οι σύντροφοί τους της Δυτ. Ευρώπης, 
απορρίπτουν κάθε μορφή ιεραρχικής οργάνωσης που ταιριάζει στους 
εξουσιαστές σοσιαλιστές και προτείνουν να δημιουργηθεί στους κύκλους 
τους ένα άλλο είδος οργάνωσης που θα βασίζεται στην ελεύθερη συμφωνία 
ανάμεσα στις ανεξάρτητες ομάδες.  β) Η στενή σύνδεση μεταξύ όλων των 
μελών κάθε ομάδας είναι αναγκαία προϋπόθεση για την ύπαρξη και την 
επιτυχία αυτού του είδους της οργάνωσης. Γι΄ αυτόν ακριβώς το λόγο, 
είναι πιο χρήσιμο να υπάρχουν στις πόλεις και τις ευρύτερες περιοχές 
πολλές μικρές ομάδες, συνδεμένες σε μια ομοσπονδία, παρά σε μια μόνο 
μεγάλη ομάδα.  γ) Οι ομάδες, ακόμη και όταν αναλαμβάνουν πολύ ειδικά 
καθήκοντα, δε μπορούν ποτέ να λειτουργούν σαν επιτροπές, εφόσον οι 
αποφάσεις δεν είναι υποχρεωτικές για τις άλλες ομάδες που δεν τις 
εγκρίνουν.  δ) Η καλύτερη σύνδεση ανάμεσα στις ομάδες δε μπορεί να 
επιτευχθεί με τη μεσολάβηση διαφόρων μόνιμων επιτροπών, που εκλέγονται 
εκ των προτέρων για να χειριστούν τις δραστηριότητες της ομοσπονδίας. 
Αυτές οι επιτροπές έχουν την τάση να γίνονται (και πολύ γρήγορα 
γίνονται), όπως και όλες οι κυβερνήσεις, εμπόδιο για την παραπέρα 
ανάπτυξη.  ε) Η καλύτερη σύνδεση ανάμεσα στις ομάδες μπορεί να 
επιτευχθεί - όπως αποδεικνύει η πείρα – με διάφορες ειδικές 
συνδιασκέψεις … που συγκαλούνται περιοδικά, σε καθορισμένες χρονικές 
στιγμές ή όταν το απαιτούν οι περιστάσεις, για τη βαθύτερη μελέτη των 
προβλημάτων που θέτει η ζωή. Οι εκπρόσωποι των ομάδων εξουσιοδοτούνται 
για ένα συγκεκριμένο καθήκον και είναι άμεσα ανακλητοί. Οι αποφάσεις των 
συνελεύσεων δεν είναι υποχρεωτικές για τις ομάδες. Αυτές οι τελευταίες 
μπορούν να τις αποδεχτούν ή να τις απορρίψουν τελείως…».

Επίσης τον Αύγουστο του 1907, στα πλαίσια Διεθνούς συνεδρίου του 
Άμστερνταμ, συζητήθηκε διεξοδικά τα θέμα «Αναρχισμός και οργάνωση». Δύο 
ήταν οι τάσεις που συγκρούστηκαν σχετικά μ΄ αυτό το θέμα : από τη μια η 
τάση των αναρχοκομμουνιστών, που έκανε την επιλογή της ειδικής αναρχικής 
οργάνωσης, και από την άλλη, η μειοψηφούσα τάση των ατομικιστών, που 
αρνήθηκαν αυτή καθαυτή την αρχή της οργάνωσης.

Ο Amedee Dunois (πρώτη παρέμβαση μετά την αρχική εισήγηση), άσκησε οξεία 
κριτική εναντίον ενός είδους αναρχισμού που «με τις συνεχείς εκκλήσεις 
του για την αναμόρφωση του ατόμου, εμφανίζεται σαν η ανανεωμένη μορφή 
του παλιού αστικού ατομικισμού». Ανέλυσε την ανάπτυξη του αναρχικού 
κομμουνισμού, που γεννήθηκε «απ΄ την Διεθνή, δηλαδή, σε τελευταία 
ανάλυση, από το ίδιο το εργατικό κίνημα ». Υποστήριξε ότι αυτός «ο 
αναρχισμός δεν είναι ατομικιστικός, είναι φεντεραλιστικός και 
συνδικαλιστικός πρώτα απ΄ όλα ένα κομμάτι του επαναστατικού 
σοσιαλισμού». Εισηγούμενος τη συσπείρωση των αναρχικών, πιο 
συγκεκριμένα: «όσων ανήκουν στην τάση μας η οποία δε διαχωρίζεται απ΄ 
τον αναρχισμό του προλεταριάτου», κατέληξε ως εξής: «Αυτό το αναρχικό 
κίνημα θα ξεπηδήσει απ΄την κοινή μας δράση, απ΄ την συνδυασμένη και 
συντονισμένη δράση μας. Θα πρέπει να προσθέσουμε η αναρχική οργάνωση δε 
θα έχει την αξίωση να συνενώσει όλα τα στοιχεία που επικαλούνται, πολλές 
φορές λαθεμένα, την ιδέα της αναρχίας. Θα αρκεστεί να συσπειρώσει γύρω 
από ένα πρόγραμμα δράσης τους συντρόφους που αποδέχονται τις βασικές 
αρχές μας και επιθυμούν να συνεργαστούν μαζί μας».

Ο Κόλλιν Γουώρντ γράφει σχετικά (να υπενθυμίσουμε ότι αναφέρεται σε 
ιδική επαναστατική οργάνωση και όχι σε κοινωνικές δομές, παράλληλα δεν 
συμφωνούμε πλήρως με αυτό το μοτίβο). «… ο καθένας μπορεί να δει ότι 
υπάρχουν τουλάχιστον δύο είδη οργάνωσης. Υπάρχει εκείνο το είδος που σου 
επιβάλλουν, εκείνο που διευθύνεται από πάνω κι υπάρχει και το άλλο είδος 
οργάνωσης που διευθύνεται από κάτω, που δεν μπορεί να σου επιβάλουν να 
κάνεις κάτι με το ζόρι και γι΄ αυτό είσαι ελεύθερος να προσχωρήσεις ή 
ελεύθερος να παραμείνεις μόνος σου. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι 
αναρχικοί είναι άνθρωποι που θέλουν να μεταμορφώσουν όλες τις μορφές της 
ανθρώπινης οργάνωσης σ' εκείνο το είδος της καθαρά εθελοντικής 
αντι-ιεραρχικής ένωσης που μπορούν οι άνθρωποι να εγκαταλείψουν και να 
δημιουργήσουν κάτι δικό τους, αν δεν τους αρέσει.

Κάνοντας μία ανασκόπηση εκείνου του επιφανειακού άλλα χρήσιμου μικρού 
βιβλίου, «ο Νόμος του Πάρκισον», επιχείρησα κάποτε να διατυπώσω τέσσερις 
«κανόνες» πάνω στους όποιους πρέπει να βασίζεται μία αναρχική θεωρία για 
την οργάνωση και ότι πρέπει να είναι:   Ι) Εθελοντική 2) Λειτουργική 3) 
Προσωρινή και 4) Μικρή.  Πρέπει να είναι εθελοντική για ευνόητους 
λόγους. Δεν έχει κανένα νόημα να υποστηρίζουμε την ελευθερία και την 
ευθύνη του ατόμου, αν πρόκειται να υποστηρίξουμε οργανώσεις στις όποιες 
η ιδιότητα του μέλους βασίζεται μόνο σε υποχρεώσεις. Πρέπει να είναι 
λειτουργική για λόγους που είναι εξίσου ευνόητοι, άλλα δεν παρατηρούνται 
πάντα. Υπάρχει μία τάση να υπάρχουν οργανώσεις δίχως μία αυθεντική 
λειτουργία ή που έχουν εκπληρώσει τους σκοπούς τους. Πρέπει να είναι 
προσωρινή γιατί η μονιμότητα είναι ακριβώς ένας από εκείνους τους 
παράγοντες που σκληραίνουν τις αρτηρίες μιας οργάνωσης, δημιουργώντας 
ένα κατεστημένο συμφέρον που εξασφαλίζει την επιβίωση της, για την 
εξυπηρέτηση των συμφερόντων των ηγετών της μάλλον, παρά της εξυπηρέτησης 
των δήθεν σκοπών της.    Πρέπει να είναι μικρή, επειδή ακριβώς στις 
μικρές ομάδες, όπου η εστίαση των μελών είναι άμεση, οι γραφειοκρατικές 
κι οι ιεραρχικές τάσεις που υποβόσκουν σε κάθε οργάνωση, έχουν τη 
μικρότερη πιθανότητα ν' αναπτυχθούν.

Αλλά απ' αυτό το τελευταίο σημείο είναι που αρχίζουν οι δυσκολίες μας. 
Αν πάρουμε σαν δεδομένο ότι μία μικρή ομάδα μπορεί να λειτουργήσει 
αναρχικά, εξακολουθούμε μολοντούτο, αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα όλων 
εκείνων των κοινωνικών λειτουργιών για τις οποίες είναι απαραίτητη η 
οργάνωση, αλλά που τη χρειάζονται σε μία πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.

Λοιπόν θα μπορούσαμε ίσως ν' απαντήσουμε: «Αν οι μεγάλες οργανώσεις 
είναι απαραίτητες, μην υπολογίζετε σε μας. θα τα καταφέρουμε όσο 
μπορούμε δίχως αυτές». Εντάξει, μπορούμε να το πούμε, άλλα αν 
προπαγανδίζουμε τον αναρχισμό σα μία κοινωνική φιλοσοφία, θα πρέπει να 
πάρουμε υπόψη κι όχι ν' αποφεύγουμε τα κοινωνικά γεγονότα. Είναι 
καλύτερα να πούμε: «Ας βρούμε τρόπους με τους οποίους οι μεγάλης έκτασης 
λειτουργίες μπορούν να διαιρεθούν σε λειτουργίες που μπορούν να 
οργανωθούν από μικρές λειτουργικές ομάδες κι ύστερα ας συνδέσουμε αυτές 
τις ομάδες μ' ένα ομοσπονδιακό τρόπο». Αυτό μας οδηγεί στη θεώρηση μιας 
αναρχικής ομοσπονδιακής θεωρίας.

Τώρα εξετάζοντας πώς οραματίζονταν την οργάνωση μιας μελλοντικής 
κοινωνίας οι «κλασσικοί» αναρχικοί, βλέπουμε ότι την σκέπτονταν απ' την 
άποψη δύο ειδών κοινωνικών θεσμών:  1) Της εδαφικής μονάδας ή κομμούνας 
(commune): μία γαλλική λέξη που θα μπορούσατε να θεωρήσετε σαν ισοδύναμη 
με τη λέξη κοινότητα ή τη Ρωσική λέξη σοβιέτ, με το αρχικό της νόημα, 
αλλά που επίσης έχει προεκτάσεις στους αρχαίους θεσμούς του χωριού, που 
αναφέρονταν στην καλλιέργεια της γης από κοινού.  2) Του συνδικάτου: μία 
άλλη γαλλική λέξη αντλημένη απ' την ορολογία του εργατικού 
συνδικαλισμού. Το συνδικάτο ή εργατικό συμβούλιο σα μονάδα της 
βιομηχανικής οργάνωσης. Αυτά θεωρήθηκαν σα μικρές τοπικές μονάδες που θα 
συνδέονταν ανάμεσα τους ομοσπονδιακά για την αντιμετώπιση των 
μεγαλύτερων προβλημάτων της ζωής, ενώ κάθε κομμούνα και κάθε συνδικάτο 
θα διατηρούσαν την αυτονομία τους, καθώς η πρώτη θα ομοσπονδοποιούνταν 
περιφερειακά και το δεύτερο βιομηχανικά…» Ο Προυντόν, ο Κροπότκιν, ο 
Μπακούνιν αφιέρωσαν μεγάλη προσοχή στην ομοσπονδιακή αρχή κι εμείς 
γνωρίζουμε λίγα σχετικά με τους παράγοντες που συντελούν στην αποτυχία ή 
την επιτυχία των ομοσπονδιών.

  «Χρησιμοποιώντας τον όρο ομοσπονδία», παρατηρεί ο Τζώρτζ Γοόντκοκ στη 
βιογραφία του για τον Προυντόν, «ο Προυντόν δεν εννοεί μια παγκόσμια 
κυβέρνηση ή μία ομοσπονδία κρατών. Για αυτόν η αρχή της συνομοσπονδίας 
αρχίζει απ' το πιο απλό επίπεδο της κοινωνίας. Τα διοικητικά όργανα 
είναι τοπικά και βρίσκονται όσο το δυνατό περισσότερο κάτω απ' τον άμεσο 
έλεγχο του λαού. Πάνω απ' αυτό το πρωτογενές επίπεδο, η συνομοσπονδιακή 
οργάνωση γίνεται προοδευτικά περισσότερο ένα όργανο συντονισμού των 
περιφερειών, παρά ένα διοικητικό όργανο κι η Ευρώπη μία συνομοσπονδία 
των συνομοσπονδιών, στην οποία το συμφέρον της πιο μικρής επαρχίας θα 
έχει την ίδια έκφραση με τα συμφέρον της πιο μεγάλη αφού όλες οι 
υποθέσεις θα ρυθμίζονται με αμοιβαία συμφωνία, συμβόλαιο και διαιτησία…».

4) Νεολογισμός, που αναφέρεται στις ελληνικές συνθήκες συνελεύσεων τύπου 
Σορβόννης και στη «φοιτητικοποίηση» του χώρου, (ιδιαίτερα της Αθήνας).

5) Αβανγκαρντισμός : όρος που χρησιμοποιήθηκε αρχικά για να περιγράψει 
την πολιτική τάση που εμφανίστηκε σε κινήματα νεολαίας, κυρίως της 
μαρξιστηκης αριστεράς, με βασικό χαρακτηριστικό την αμφισβήτηση του 
ρόλου της εργατικής τάξης. Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της τάσης αυτής, 
πρωτοπόρα στην επαναστατική αλλαγή της κοινωνίας δεν είναι η εργατική 
τάξη, αλλά η νεολαία με την αυθόρμητη επαναστατική της δύναμη. Αργότερα 
ο όρος έλαβε γενικότερη σημασία και αφορά την πρωτοπορία σε πολιτικά, 
κοινωνικά και καλλιτεχνικά κινήματα.

6) Τα σχέδια των αναρχικών έχουν αποδειχθεί πολύ πρακτικά και πολύ 
απειλητικά. Εκτέθηκαν και συχνά καταδικάστηκαν ως ανεφάρμοστα, ως 
αντιστρατευόμενα την ανθρώπινη φύση. Αλλά «γι’ αυτό αξίζει να τις 
εφαρμόσουμε και γι’ αυτό τις προτείνει κάποιος. Γιατί τι άλλο είναι ένα 
πρακτικό σχέδιο; Ένα πρακτικό σχέδιο είναι ή ένα σχέδιο που έχει ήδη 
υλοποιηθεί, ή ένα σχέδιο που θα μπορούσε να υλοποιηθεί υπό τις 
υπάρχουσες συνθήκες –αλλά ακριβώς τις υπάρχουσες συνθήκες αποδοκιμάζει 
κανείς, ενώ κάθε σχέδιο που θα αποδεχόταν αυτές τις συνθήκες, είναι κακό 
και ανόητο».    Αναρχισμός σημαίνει ένα εκτεταμένο δίκτυο ατόμων και 
ομάδων που παίρνουν τις δικές τους αποφάσεις, ελέγχουν την ζωή τους και 
αναπτύσσουν την ατομικότητά τους. Ατομικότητα σημαίνει το να αναπτύσσει 
κανείς τα χαρίσματά του και όχι να εγείρει εγωϊστικές αξιώσεις στους 
άλλους. Την κοινωνική οργάνωση αυτών των δικτύων την έχουν οραματισθεί 
υπό την μορφή κομμουνών, συμβουλίων και συνδικάτων, άνθρωποι που ζουν 
και εργάζονται, βοηθώντας ανιδιοτελώς ο ένας τον άλλον· τη δε οργάνωση 
της εργασίας/ζωής την έχουν οραματισθεί ως αποκεντρωτική, μεταξύ 
αλληλεπιδρώντων ατόμων τα οποία ρυθμίζουν τις μεταξύ τους σχέσεις 
αυτόνομα και ισότιμα. Η ανθρώπινη κοινωνία πρέπει να οικοδομηθεί επί τη 
βάσει μιας σειράς αυτόνομων κοινοτήτων, οι οποίες θα μπορούν ελεύθερα να 
δημιουργούν ομοσπονδίες ή δεσμούς μεταξύ τους.

Ο καταμερισμός των πόρων, που διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή λόγω του 
κλίματος, της γεωγραφικής θέσης και της αφθονίας της περιοχής σε 
πλουτοπαραγωγικές πηγές, θα γίνεται έξω από τα πλαίσια της σημερινής 
διαδεδομένης πρακτικής ή του συμφέροντος που ικανοποιείται από 
κερδοσκοπικές ανταλλαγές και εκμεταλλευτικά προνόμια. Το κριτήριο του 
Είναι, έγκειται στην πνευματικότητα της σύνδεσης μιας ζωής με κάθε ζωή. 
Η αυτονομία της κοινότητας κάποιου, καθώς και η δέσμευσή του απέναντι σ’ 
αυτούς με τους οποίους βρίσκεται σε άμεση επαφή, δεν μειώνει την 
αναγνώριση των αναγκών των άλλων εκτός ομάδος, όπως δεν μειώνει και το 
ουσιαστικό κοινό στοιχείο τους, την ανθρωπιά τους.

Για μας, αναρχισμός είναι η ηθική αρχή του αυτεξούσιου, της μη βίας, 
καθώς και μια διαρκής αναζήτηση της τελειότητας, της προσωπικής ευθύνης 
και της κοινωνικής ευημερίας. Ο αναρχισμός είναι μια ηθική αρχή που 
λαμβάνει την μορφή κανόνων κοινωνικής οργάνωσης, όπως την μορφή της 
αποκέντρωσης, της αδιαμεσολάβητης κοινοτικής αυτονομίας και της 
αυτάρκειας. Ως μια αρχή της οργάνωσης των ενεργειακών πόρων, της 
τεχνολογίας και της παραγωγής και διανομής στην οικονομία, ο αναρχισμός 
ταυτίζεται με την αποκέντρωση.

  Στη θέση της παραγωγής της πυρηνικής ενέργειας, του πετρελαίου από 
πετρελαιούχο σχιστόλιθο ή της αεριοποίησης του άνθρακα –τρόποι παραγωγής 
ενέργειας που απαιτούν συγκεντρωτική, εντατικής χρήσης κεφαλαίου 
ανάπτυξη και είναι καταστροφικοί για το περιβάλλον, προτείνονται η 
ηλιακή, η παλιρροϊκή και η αιολική ενέργεια, συνοδευόμενες από 
αρχιτεκτονικές καινοτομίες. Η ανάπτυξη αυτών των μορφών ενέργειας 
απαιτεί αποκέντρωση της προσφοράς και της κατανομής. Οι μεγάλες 
συγκεντρώσεις ατόμων και οι ενεργειακές τους ανάγκες δεν μπορούν να 
αντιμετωπιστούν μέσω αποκεντρωμένων πηγών ενέργειας. Κατά συνέπεια, η μη 
καταστροφική παραγωγή και διανομή ενέργειας πρέπει να συνοδεύεται από 
αποκεντρωμένες μορφές ζωής.    Παρομοίως, οι οικονομικοί τρόποι 
ανάπτυξης γιγαντισμός, πολυπλοκότητα, συγκεντρωτικός έλεγχος εντατικής 
χρήσης κεφαλαίου– της μαζικής καταστροφής και η εκβιομηχάνιση, οδηγούν 
αναπόφευκτα στον τερματισμό της ανάπτυξης. Αυτός ο αναπόφευκτος 
τερματισμός απαιτεί μια οικονομική οργάνωση θεμελιωμένη σε μια 
επιταχυνόμενη παραγωγή μάλλον εντατικής χρήσης της εργασίας παρά του 
κεφαλαίου.

Η οικονομία πρέπει να στηρίζεται μάλλον στη συμμετοχική εργασία πάρα 
στην υψηλή, ενεργοβόρα και εξοβελίζουσα τον εργάτη τεχνολογία. Η ίδια η 
τεχνολογία πρέπει να σχεδιάζεται έτσι ώστε να μην είναι βίαιη, να 
σέβεται την φύση, τα άτομα που την χρησιμοποιούν και τα προϊόντα. Μια 
τέτοια οικονομία θα είναι προφανώς λιτή όσον αφορά την κατανάλωση και, 
φυσικά, δεν θα είναι ούτε ενάντια στην τεχνολογία, ούτε ενάντια στη 
γνώση. Η δημιουργία και η εφαρμογή ενδιάμεσης τεχνολογίας και γνώσης 
πρέπει να συνδέεται με την ελευθερία και την ανάπτυξη όλων των ατόμων, 
διότι κάθε άτομο μέσω της αξιοπρέπειας της δραστηριότητας του, 
ολοκληρώνει τον εαυτό του και τους άλλους. Η εργασία δεν πρέπει να 
αποτελεί λειτουργία του απομονωμένου ατόμου, ούτε το άτομο να είναι ένα 
αντικείμενο, ένας χειραγωγούμενος συντελεστής στα μέσα παραγωγής. Οι 
αναρχικοί έχουν εκπονήσει και εφαρμόσει πολυάριθμα δημιουργικά 
προγράμματα. Έχουν οργανώσει κοινόβια και «τράπεζες» και έχουν αναπτύξει 
την αυτοδιεύθυνση στην γεωργία, στο εργοστάσιο, στην κοινότητα και στην 
ομοσπονδία. Έχουν οργανώσει αγρότες, εργάτες, πάρα πολλούς ανθρώπους, 
στην βάση της μη βίας και της ελπίδας για απελευθέρωση από την σημερινή 
και τη μελλοντική τυραννία. (Σ.τ.σ.: «Στην βάση της μη βίας» σημαίνει 
ότι η βάση των διαρθρωτικών διευθετήσεων ήταν μη βίαιη. Δεν θέλουμε να 
αφήσουμε να εννοηθεί ότι αυτά τα προγράμματα και οι διευθετήσεις δεν 
αντιμετωπίστηκαν με βία (π.χ. Μεξικό, Ουκρανία, Ισπανία, Ιταλία, 
Αργεντινή κλπ ), ούτε ότι οι αναρχικοί/σοσιαλιστές δεν απάντησαν με βία 
υπερασπίζοντας την αυτονομία τους.) Ωστόσο, όλες αυτές οι προσπάθειες 
οδήγησαν στην συνειδητοποίηση ότι τα θεσμικά μέσα δε θα μπορούσαν να 
προκαλέσουν καμία μεταμόρφωση της καρδιάς του ανθρώπου. Μόνο μέσα απ’ 
αυτήν τη μεταμόρφωση θα μπορούσε να αναδυθεί μια «νέα» κοινωνία…» .

7) ) Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι στα τελευταία γεγονότα που 
ακολούθησαν μετά τη δολοφονία του 16χρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου από 
ειδικό φρουρό, το Δεκέμβρη του 2008, παρουσιάστηκε αυτό που ονομάσαμε 
«επαναστατική βόλτα» ιδιαιτέρα τα βράδια της Παρασκευής οι επισκέψεις 
από κατάληψη σε κατάληψη και οι βολταδόροι ήταν περισσότεροι από τους 
καταληψίες. Οπότε, με βάση τον κόσμο που ερχόταν στις συνελεύσεις 
μπαίνανε προτάσεις για πολλές εξωστρεφείς δράσεις. Αλλά δεν γινόταν 
σχεδόν τίποτα και αντί οι καταλήψεις να είναι ορμητήριο προς τα έξω, 
έγινε το αντίθετο. Αφήστε που οι καταλήψεις αυτές δεν επιδίωξαν ούτε καν 
ένα μίνιμουμ μέτωπο δράσης μεταξύ τους, αλλά ανταγωνιζόταν η μια την 
άλλη όσον αφορά την επαναστατικότητα τους.


More information about the A-infos-gr mailing list